X
تبلیغات
ژوانگه‌ی‌ ئه‌ده‌ب
ژوانگه‌ی‌ ئه‌ده‌ب
بابه‌تی‌فه‌رهه‌نگی، ئه‌ده‌بی‌ و هونه‌ری
نووسین له‌ رێکه‌وتی سه شنبه 1393/01/12له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

ناوی کتیب: نەشتەرگەری شێت
بابەت: هەرچەند خانەی چاپ و بڵاوکردنەوەی چوارچرا بەبێ پرسی من لەسەری نووسیویە "رۆمان" بەڵام رۆمان نییە و دەقی بیرەوەری نەشتەرگەرێکی ئاڵمانییە
نووسەر: یورگن تورواڵت
وەرگێڕانی بۆ فارسی: زەبیحوڵڵا مەنسووری
وەرگێرانی لە فارسییەوە: شەریف فەلاح
دیزاینی بەرگ: باسم رەسام، هونەرمەندی دەستڕەنگین

لەدووتوێی ٢٠٦ لاپەڕە و ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن "خانەی چاپ و بڵاوکردنەوەی چوارچرا" لە سلێمانی چاپ و بڵاو کراوەتەوە.




نووسین له‌ رێکه‌وتی چهارشنبه 1392/10/04له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح
بەرگی دووەمی پڕۆژەی ئەدەبیی "رۆچنەیەك بۆ ئەدەبی كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان" (شیعر) لە ئامادەكردنی "شەریف فەلاح" چاپ و بڵاو كرایەوە


 

 بەرگی دووەمی پڕۆژەی ئەدەبیی "رۆچنەیەك بۆ ئەدەبی كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان" (شیعر) لە ئامادەكردنی "شەریف فەلاح" چاپ و بڵاو كرایەوە.

بەرگی دووەمی ئەم پڕۆژەی ئەدەبییە "رۆچنەیەك بۆ ئەدەبی كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان" كە تایبەتە بە شرۆڤە و شیکاریی قۆناغ و رەوتەکانی سیعری کلاسیک، بەرگری و هاوچەرخی کوردی لە رۆژهەلات لە ئامادەكردنی "شەریف فەلاح" شاعیر و چالاكی ئەدەبیی خەڵكی سنە، لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی چاپ و بڵاوكردنەوەی سلێمانی و لە دووتوێی721لاپەڕە و بە هەژماری 500 دانە بڵاو كرایەوە.

ئەو چالاكە ئەدەبییە ماوەی زیاتر لە چوار ساڵە سەرقاڵی ئەم پڕۆژەیە كە سەرجەم 5 بەرگ لەخۆ دەگرێت و تایبەتە بە تاوتوێ‌، شیكاری و پۆلێن بەندیی قۆناغ و بزاوتە فەرهەنگی و ئەدەبییەكان و هەروەها دیمانە و وتووێژ لەگەڵ نووسەر، زمانەوان، شاعێر، چیرۆكنووس و چالاكانی فەرهەنگی و ئەدەبیی كورد لە شارە جیاجیاكانی رۆژهەڵاتی کوردستان.

لەو پڕۆژە ئەدەبیەدا كە هەر بەرگێكی بۆ ژانر و تەوەرێكی ئەدەبی لە كوردستانی ئێران تەرخان كراوە، بە مێتۆدی مێژوویی ـ لێكۆڵینەوەیی و دەست نیشان كردنی قۆناغ و بەستێنە ئەدەبییەكانی هەر ژانرێك كار كراوە و بەرفرەیی و بەشداریی زۆری ئەدیب و نووسەران و چالاكانی فەرهەنگی و ئەدەبیی كورد لە ناوچە كوردنشینەكان، هاتنە گۆڕی بیروڕای جیاواز لە دووتوێی بابەت، لێكۆڵینەوە و تەوەرەكانی وتووێژ لە خاڵە بەرچاو و بەرجەستەكانی ئەم پڕۆژە ئەدەبیەن و هەوڵێكی بچووك و سەرەتاییە لەراستای لێكۆڵینەوە و نووسینەوەی مێژووی ئەدەبی كوردی لە كوردستانی رۆژهەڵات.

نووسین له‌ رێکه‌وتی چهارشنبه 1392/05/16له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

ئا: شه‌ریف فه‌لاح




Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA

سه‌ید عه‌لی‌ ساڵحی‌: شێركۆ بێكه‌س ئیمپراتۆری‌ وشه‌ بوو

ره‌سوڵ یۆنان: شێركۆ بێكه‌س شاعیری‌ ژیان و ئازادییه‌ و به‌مزوانه‌ مه‌رگی‌ له‌بیر ناكرێ‌

فەریاد شیری: شێركۆ چركه‌ به‌ چركه‌ ژیانی‌ له‌گه‌ڵ شیعر ده‌سته‌ملان بوو

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin-top:0in; mso-para-margin-right:0in; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0in; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}
 

شێركۆ بێكه‌س تێلبه‌نده‌كانی‌ سنووری‌ به‌زاند:

شێركۆ بێكه‌س، شاعیری‌ گه‌وره‌ و نه‌ته‌وه‌یی‌ كورد، ته‌نیا زمانی‌ شاخ و لووتكه‌ و هه‌ڵه‌مووت و مه‌شخه‌ڵانی‌ نوێی‌ شۆڕش نه‌بوو، شیعری‌ مامۆستا شێركۆ سنوور و تێلبه‌نده‌كانی‌ به‌زاند و وه‌ك موسافیرێكی‌ بێ‌ په‌ساپۆرت و یاخی‌ سه‌ری‌ به‌ هه‌موو كه‌لێن و كه‌له‌به‌ره‌كانی‌ دنیادا كرد. شێركۆ بیكه‌س ته‌نیا شاعیری‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد نییه‌، به‌ڵكوو ئه‌و زمانه‌ی‌ كه‌ ئه‌و بۆ شیعر هه‌ڵیبژادرد و ئه‌و رێچكه‌یه‌ی‌ كه‌ ئه‌و شكاندی‌ و ئه‌و رێگا پڕ له‌ هه‌وراز و لێژه‌ی‌ كه‌ ئه‌و گرتییه‌ به‌ر، له‌ هه‌ر شوێن و ده‌ڤه‌ر و نیشتمانێك كه‌ خه‌می‌ ئینسانی‌ و هاوڕای‌ راچه‌نین و به‌رخودان و هاوكات زمانی‌ گوڵ و خونچه‌ و پێكه‌نین هه‌بێ‌. خۆی‌ پێگه‌یاندووه‌ و رۆچۆته‌ ناو دڵی‌ جه‌ماوه‌ره‌وه‌. شێركۆ ئه‌و شاعیره‌ مرۆڤدۆست و خه‌مخۆره‌یه‌ كه‌ دوای‌ شۆڕشی‌ گه‌لانی‌ ئێران ته‌نیا له‌ په‌نجه‌ره‌ی‌ شیعر و له‌ رۆچنه‌ی‌ وشه‌ و په‌یڤی‌ خۆشه‌ویستی و له‌ رێگای‌ وه‌رگێڕانه‌وه‌ توانی‌ له‌ناو خوێنه‌ری‌ فارس زمان جێگای‌ خۆی‌ بكاته‌وه‌ و هه‌ر ئه‌و خه‌مه‌ ئینسانیانه‌ وایان كرد كه‌ له‌ سه‌ره‌تای‌ هه‌شتاكانه‌وه‌ ئیدی‌ شێركۆ بێكه‌س له‌ رێگای‌ زنجیره‌ وتاری‌ سه‌ید عه‌لی‌ ساڵحی‌ له‌ گۆڤاری‌ «دنیای‌ سخن» به‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ئه‌ده‌بیی‌ ئێران ناسراو و هه‌ر له‌ رێگای‌ سه‌ید عه‌لی‌ ساڵحییه‌وه‌ نازناوی‌ «ئیمپراتۆری‌ وشه‌» بۆ مامۆستا شێركۆ دانراوه‌. پاشان چه‌ندین وه‌رگێڕی‌ ناسراوی‌ كوردی‌ رۆژهه‌ڵات و باشوور له‌ چه‌ندین زه‌مه‌نی‌ جیاجیادا شیعره‌كانیان وه‌رگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی‌ فارسی‌، یه‌كه‌م كه‌س كه‌ شیعری‌ ئه‌وی‌ وه‌رگێڕاوه‌ته‌ سه‌ زمانی‌ فارسی‌ «د. مووسا بیدج» له‌ كوردانی‌ فه‌یلی‌ بووه‌ و پاشان کەسانێکی وەک ناسر‌ سینا ، ناسر‌ حیسامی‌، بابه‌ك سه‌حرانه‌وه‌رد و ئه‌نوه‌ر هۆژه‌بری‌، چه‌ندین شیعریان وه‌رگێڕاوه‌ و و هه‌روه‌ها فه‌ریاد شیری‌، به‌ڕۆژ ئاكره‌یی‌، مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی‌، عه‌زیز ناسری‌، ره‌زا كه‌ریم مه‌جاوه‌ر، محه‌مه‌د ره‌ئوف مورادی‌ و... لە قاڵبی كۆمه‌ڵه‌ شیعردا بەرهەمەکانی ماۆستا شێرکۆیان وەرگێڕاوەتە‌ سه‌ر زمانی‌ فارسی‌ و به‌ره‌به‌ر بووه‌ به‌ یه‌كێك له‌و شاعیره‌ بیانییانه‌ی‌ كه‌ له‌ناو فارسه‌كان زۆر گرنگی‌ به‌ شیعری‌ دراوه‌ و ئه‌مانه‌ش ده‌بنه‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌حمه‌دی‌ شاملوو و سه‌ید عه‌لی‌ ساڵحی‌ دوو شاعیری‌ ناسراوی‌ ئێران  و چه‌ندین ئه‌دیبی‌ گه‌وره‌ی‌ دیكه‌ی‌ ئێرانی‌ ئاشنا بێت و ئه‌م ئاشنایه‌تییه‌ش بوونه‌ هه‌وێن و زه‌مینه‌یه‌ك بۆ ئاڵوگۆڕی‌ بیروڕا و وه‌رگێڕانی‌ شیعر و پێوه‌ندییه‌كی‌ قووڵی‌ ئه‌ده‌بی‌ و فه‌رهه‌نگی‌



درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی سه شنبه 1392/04/11له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح
كتێبی "مێژووی نەورۆز و كرۆنۆلۆژیای ئێران" لە نووسینی "عەبدولعەزیم رەزایی" لەلایەن "شەریف فەلاح" وەرگێڕ و چالاكی فەرهەنگیی رۆژهەڵاتی كوردستانەوە وەرگێڕدرایە سەر زمانی كوردی و چاپ و بڵاو كرایەوە.

                                                            

كتێبی "مێژووی نەورۆز و كرۆنۆلۆژیای ئێران" لەدووتوێی ٥٣٤ لاپەڕە و بە ئەژماری ١٠٠٠ دانە سەرەتای مانگی پووشپەڕی ١٣٩٢ی هەتاوی لەلایەن خانەی مۆكریانی بۆ چاپ و بڵاوكردنەوە لە شاری هەولێر چاپ و بڵاو كرایەوە.

ئەم كتێبە یەكێک لەو كتێبە سەرچاوە و بەنرخانەیە كە لەبارەی نەورۆزەوە بە زمانی فارسی نووسراوە و لە بیست و شەش بەشی جیاجیا و بە میتۆدی مێژوویی ـ شیكاری نەورۆز و رەهەند و لایەنە پێوەندیدارەكانی لە چەندین قۆناغدا لەناو ئەو نەتەوە و ئێتنیكانەی كە خۆیان بە خاوەنی نەورۆز دەزانن، شیكردۆتەوە.

لە كتێبی نەورۆزدا، هاوكات بە وردی باسی مێژووی كرۆنۆلۆژیای ئێران، رۆژژمێر، ساڵ، مانگ و رۆژ و ناوە جیاوازەكان لە قۆناغە جیاجیاكان لەناو نەتەوە و گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كردووە.

نووسین له‌ رێکه‌وتی دوشنبه 1392/04/03له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

دیمانە لەگەڵ «عادڵ محەمەدپوور» نووسەر، بەرپرس، خاوەن ئیمتیاز و ئەندامی شۆرای نووسەرانی وەرزنامەی زریبار


عادڵ محەمەدپوور: گۆڤاری زرێبار گوڕ و تینێكی بە رۆژنامەنووسیی كوردی لە رۆژهەڵات بەخشی

سازدانی: شەریف فە
ـ وەرزنامەی زرێبار وەك گۆڤارێكی ئەدەبی، فەرهەنگی و كۆمەڵایەتی زادەی چ قۆناغ و هەلومەرجێكی فەرهەنگی و ئەدەبیی كۆمەڵگای كوردستانە و زەروورەتی چاپ و بڵاوكردنەوەی چی بوون؟

و: زرێبار زاڕۆیەك بوو زادەی ئاوەزی كۆی و عەقڵانییەتی هەرەوەزی و نیازێكی سەردەمیانە بوو لە پڕۆسەی رۆژنامەنووسی كوردیدا. كۆتایی دەهەی 60ی هەتاوی پاش پێكهێنانی ئەنجومەنی ئەدەبی مەریوان لە ساڵی (1369)ی هەتاوی لەلایەن هەندێ لە دۆستانی خەمخۆری فەرهەنگ و ئەدەبی كوردی – كە خۆیشم یەكێك لە ئەندامانی ئەو ئەنجومەنە بووم-، هەستمان بە بۆشاییەك لە نەبوونی گۆڤارێكی سەربەخۆ دەكرد لە رۆژهەڵاتی كوردستان، بە هاندانی دەستەی بەڕێوەبەری ئەوكاتەی ئەنجومەن و دۆستانیتر ئەوە بوو بۆ یەكەم جار من داخوازنامەیەكم ساڵی (1371) دایە ئیدارەی ئیرشادی مەریوان ئەوانیش رەوانەی سنە و تارانیان كرد، پاش پێنج ساڵ پێچ و خەمی ئیداری و تاوتوێ و لێكۆڵینەوەی كەسێتی، قایل بوون بە دانی ئیجازەنامەی بڵاوكردنەوەی وەرزنامەی «زرێبار» بە ژمارە و بەرواری- 11/2/1376. ئەگەرچی ئامادەكاری ماڵی پێویستمان نەبوو، بەڵام بە هاوكاریی چەندە لە چین و توێژی ئەمەكناسی مەریوانی و گیرفانی خۆمان، ئەوە بوو هەوەڵین ژمارەی زرێبار لە سەرماوەزی ساڵی (1376)ی هەتاوی كەوتە بەردەستی خوێنەرانی كورد، بە پێچەوانەی داوانامەكە دەبوا بە دوو زوانی كوردی و فارسی بڵاو كراباوە، كەچی لەسەر ویستی (ئیدارەی كولی مەتبوعات داخڵی ئیرشاد) یەكەم ژمارە بە فارسی دەرهات، دوایی بە نووسینی نامە و داخوازیتر جەختمان كردە سەر خستنەسەر زوانی كوردی و ئیجازەنامەكەیان گۆڕا بە دوو زوانی كوردی و فارسی. دەرچوونی زرێبار گوژمێكی هەڵپەدار و  پڕتەكان بوو بۆ رۆژنامەگەری رۆژهەڵات، گوڕو تینێكی بەخشی بە باری رۆژنامەنووسی كوردی، پێشوازییەكی ئەرێنی لێكرا لە لایەن رووناكبیران و شاعێران و نووسەران و هونەرمەندانەوە، لەو كاتەدا لەژێر چەتری یارمەتیی دەوڵەت تەنیا "سروە و ئاوێنە و ئاویەر" دەرئەچوون، سەرەڕای ئەمە ئەوانیش خزمەتێكی باشیان بە سەرهەڵدان و پەرەی بزووتنەوەی فەرهەنگی و ئەدەبیی رۆژهەڵات كرد، بەتایبەت گۆڤاری سروە كە یادگاری نەمر مامۆستا هێمنە.





درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی دوشنبه 1392/04/03له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح
شەریف فەلاح

بەرایی:
سەرنجدان بە ئەدەبیاتی منداڵان لەلایەن ئێمە كوردانەوە دواتر و دێرتر لە هەموو نەتەوەكانی تر دەستی پێكردووە، ئەگەر لە رۆژئاوا «جیمز جان وی» - رۆحانی مەسیحی- یەكەمین كتێبی لە ساڵی 1671 زایینی بۆ منداڵان نووسی و لە ئەمریكا یەكەمین خوێندنگەی منداڵانی تەمەنی 9 بەرەو 16  ساڵ لە ساڵی 1803 زایینی دادەمەزرێت  و لە ئێرانیشدا لە ساڵی 1341 هەتاوی، ئەنجومەنی كتێبی منداڵ دادەمەزرێت. تەواوی ئەمانە باس لەوە دەكەن كە نەتەوە جیاوازەكان لەمێژە بۆ بەدەستهێنانی ئامانجەكانی خۆیان و سازدانی كۆمەڵگایێكی ئایدیال ئەم رەوتەیان دەست پێكردووە و بۆ پێشڤەبردنی ئەدەبیاتی منداڵان هەوڵێكی زۆر دەدەن، بەداخەوە بە هۆی جۆراوجۆری سیاسی، كۆمەڵایەتی ئێمە هێشتاكە لە سەرەتای رێگە داین، هەرچەندە رەنگە بتوانین ئەوەش بڵێین كە ئێمەش لەم چەند دەیەی دواییدا سەرنجمان داوەتە ئەدەبیاتی منداڵان و دەستمان پێكردووە و جێگەی خۆشحاڵییە كە چووینەتە ریزی ئەم بزووتنەوە جیهانیەوە هەرچەندە  رەوتەكە پچڕ پچڕ و لەرزۆكی و لاوازیی زۆری پێوە دیارە كە هۆیەكانی لە چوارچێوەی ئەم وتارەدا ناگونجن.
 منداڵ وەك بەرهەمی ژیانی دوو مرۆڤ كە پێكهێنەری بچووكترین پێكهاتەی كۆمەڵایەتیی هەر كۆمەڵگایەكە، شیرینی و چێژێكی تایبەت بە ژیان دەبەخشێ‌ و كەش و دۆخێك لەناو ژیانی دوو رەگەزی نێر و مێ‌ و دوو هاوسەردا دەڕەخسێنێ‌ كە هەم لە هەمبەر یەكتردا دەروەستیان دەكات و هەمیش ئەو هەستەیان لەلا دروست دەكات كە بەرامبەر بە یەكتر وەفادار و ئەمەگناس بن. بۆیە منداڵ كە شیرینترین بەرهەمی ژیانە، پێویستی بە ژینگەیەكی پاك و بێگەرد، پەروەدەیەكی تۆكمە و ئوسوولێ‌ و دەرەتانێك هەیە تێیدا گەشە بكات و چاوەڕوانیی نەوەیەكی پڕ بەهرەی لێ‌ بكرێت. ئەم منداڵە خاوەنی دونیا، خەون، جیهانبینیی تایبەت بە خۆیەتی، هەربۆیە پێویستی بە ئەدەب و ئاخاوتن و دەربڕینی مناڵانە و تەنانەت گۆكردن و فۆنەتیكی تایبەت هەیە كە دوور بێت لە دونیا و خەونی گەورەكان. دونیایەك كە وشە و پەیڤ و دەربڕینەكان شیرین، خەیاڵاوی و تژی لە مۆسیقا و بەری بن لە قین و بوغز و تووڕەیی. چونكە منداڵ هەڵگر و خاوەنی رۆحێكی ناسك و بێگەرد و شیرینە كە دڕدونگە لەگەڵ توندوتیژی و كێشمەكێش و دەمەقاڵە و دۆخی ئاڵۆزی ژیانی ئەمڕۆی گەورەكان.


درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی چهارشنبه 1392/03/22له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح



رۆژهەڵاتی كوردستان كە پێكهاتووە لە چوار پارێزگای ئیلام، كرماشان، كوردستان و بەشێكی زۆری ئازەربایجانی رۆژئاوا، بەشێك لە نەتەوەی كوردی تێدا دەژی كە بە زمانی كوردی و بە زاراوە و دیالێكتە جۆراوجۆرەكانی قسە دەكەن. بە درێژایی مێژوو ئەم نەتەوەیە لە مافە فەرهەنگی و سیاسییەكانی بێبەش بووە و لەلایەن حكومەتەكانی زاڵ بەسەر ئێرانەوە بە فەرمی ئیزنی خوێندن و نووسین بە زمانی كوردی نەدراوە كە ئەمە یەكێكە لە گرفت و ئاستەنگە فەرهەنگی و سیاسییەكانی نەتەوەی كورد لە رۆژهەڵاتی كوردستان. زمانی دایك وەك یەكەمین دیاری و توێشە كە هەر لە سەرەتای منداڵییەوە لە دایك و باب و لە داوێنی بنەماڵەوە لە رێگای داب و نەریت، هەڵسوكەوت، خواردن گۆ كردن، ئاخاوتن و... بۆ منداڵ دەگوازرێتەوە، هەوێن و گەوهەری پەروەردە و قاڵب گرتنی فكر و جیهانبینیی تاكە. پەرەروەدە بە زمانی دایك و خوێندن و نووسین بەو زمانە یەكێك لە سەرەكی و ئاسایی‌ترین مافە سروشتییەكانی هەر مرۆڤێكە. زمان وەك كۆڵەكە و شادەمار و رۆحی نەتەوە لە پرۆسەی فەرهەنگسازیدا دەورێكی ئێجگار گرنگ دەگێڕێت، لە رێگای زمانەوە مرۆڤ سەرەتا پێناسە و شوناسی فەرهەنگی و نەتەوەیی تاك وەردەگرێت و لە سنوورێكی بەبڵاوتر و لە كۆمەڵگادا شوناسێكی دیكەی كۆمەڵایەتی و فەرهەنگیشی پێ‌ دەبەخشێت.




درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی یکشنبه 1392/01/11له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

بانگەوازی دیداری هێمن بۆ شیعر، چیرۆک و لێکۆڵینەوە

ئەدیب، نووسەر، شاعیران و لێکۆڵەرانی بەڕێز

رێز و سڵاو
یەکیەتیی نووسەرانی کورد بە هەماهەنگی لەگەڵ لیژنەی نووسەرانی رۆژهەڵاتی کوردستان دانیشتووی هەرێم ، بڕیارمان داوە بە بەڕێوەبردنی کونفرانسێکی ئەدەبی بە ناوی (دیداری هێمن بۆ شیعر، چیرۆک و لێکۆڵینەوە) کە لە مانگی گولاندا بەڕێوە دەچێت، بۆیە داوا لە لێکۆلەرانی بەڕێز دەکەین کە پوختەیەک لە بابەتەکانیان بەپێی ئەو تەوەرانە کەلە خوارەوە دەستنیشان کراون، هەتا رۆژی ۲٨/۱/۱۳۹۲ بۆ ئەم ئیمەیلە بنێرن: (nuserik@yahoo.com)

- تێبینی: لە کۆتایی مانگی خاکەلێوەدا کات و شوێنی دیدارەکە و چۆنیەتیی بەڕێوەچوونی بە فەرمی لەلایەن یەکیەتیی نووسەرانی کورد (لقی گشتی) لە هەولێر بە ئاگاداریتان دەگەیەنرێ.

هاوکات تکایە سەرنجی ئەم خاڵانە بدەن:
۱- بابەتەکان لەلایەن لیژنەیەکی پسپۆرەوە سەیر دەکرێن و بڕیاری کۆتایی بۆ خوێندنەوەی لە دیدارەکە ئەو لیژنەیە دەیدات, بۆیە مەرج نییە هەر بابەتێک کە بنێرن, بخوێندرێتەوە.

۲- پێویستە لێکۆڵینەوەکان بەو چەشنە ئامادە بکرێن کە لە ماوەی ۲۰- تا ۲۵ خولەک پێشکەش بکرێن.

۳- پانێلێکیش بۆ خوێندنەوەی شیعر و چیرۆک دیاریکراوە, بۆیە چیرۆکنووس و شاعیران دەتوانن بەرهەمەکانیان بنێرن هەتا لەلایەن لیژنەوە بڕیاریان لەسەر بدرێت.
تەوەرەکان بریتین لە:

*خهسارناسیی شیعری نوێی کوردی:

*بهستانداردکردنی داهێنان لهشێعری نوێی کوردیدا؛ تهنگژه یا دهرفهت؟

*دهوری خوێنهر و پێگهی خوێندنهوهلهسهر دهقی نوێ

*شوناسی ئاکاری لهشیعری نوێی کوردیدا

*ئهزموونی مودێڕنیته له شیعری نوێی کوردیدا

* خوێندنەوەی خەسارناسانە بۆ قۆناغی ئەدەبی بەرگری، کاریگەری و کارلیکەکانی، هۆکارەکانی کزبوون و رەوشی ئێستای.

* شرۆڤە و شیکاریی قۆناغەکانی شیعری هاوچەرخ، رەوتی دەسپێک “سوارە و هاوڕێیانی، بەرةی پاش ئەوان، شیعری داکار، پێوەر – جیاواز، شیعری چرکانە، شیعری شێت، نوێترخوازان.

*نیهیلیسم و تهنگژهی واتا لهشیعری نوێی کوردیدا.

*ئانتۆلۆژی لهشیعری نوێی کوردیدا.

*ڕهنگدانهوهو کاریگهریی کۆمهڵگة و فهرههنگ لهشیعری نوێی کوردیدا

*ململانێی بهدهروهستبوون و سهربهخۆیی (خود آیینی) لهشیعری نوێی کوردیدا.

*شیعری نوێی کوردی و جوگرافیای زاراوهکانی.

*پێوهندیی نێوان شیعری نوێی کوردی و هونهری واتاخواز .

* خەسارناسی و لێکدانەوەی کۆمەلایەتی، فەرهەنگی بۆ دۆخی ئیستا و بووژانەوەی فەرهەنگی و زارەوە جۆراوجۆرەکانی لە کرماشان و ئیلام ، گرفت یان دەرفەت؟

*سەرەتاکانی سەرهەڵدان و بەستێنەکانی شیعری هاوچەرخی کوردی لەناو زاراوەکانی “کەلهوڕی، لەکی، فەیلی، گۆران لە پارێزگاکانی ئیلام و کرماشان”.

* شیعر و ئەدەبی نوێ لەناو زاراوەکانی “هەورامی و کرمانجیی ژووروو” لە هەورامان پارێزگای ورمێ و کوردانی خوراسان قۆناغەکانی گەشە و خەسارەکانی.
*.

تەوەرەکانی لێکۆڵینەوە بۆ چیرۆک- ژانری چیرۆک ، وەک ژانر و توخمێکی کۆمەڵگەی مۆدێڕن و هاوچەرخ و توانایی ئەدەبی گێرانەوە لە وێناکردنی ئێش و ئازار و خەمە تایبەتییەکانی کۆمەڵگەی ئاڵۆزی کورد.
- کەڵکەڵە و پەرۆشیی شوناس و ناسنامەی تاک و نەتەوەیی لە چیرۆکی کوردی لە رۆژهەڵات
- ئەدەبی گێرانەوە و چۆنیەتیی مامەڵەکردنی لەگەڵ دیاردەی شار و ئەدەبی شاری و خەون و خولیاکانی مرۆڤی هاوچەرخ.
- چیرۆک و رۆمانی کوردی لە رۆژهەلاَت و مامەڵەی لەگەڵ واقیعی کۆمەڵگەی کوردستان.
- خەسارە و گرفتەکانی چیرۆکی کوردی لە رۆژهەلات و دەوردی ژنان و کچان لەم بەستینەدا.
- رەوتی چیرۆکنووسیی مۆدێڕن لة رۆژهەلات، بەستێن و قۆناغەکانی، چۆنیەتیی سەرهەلدانی کۆڕی چیرۆکنووسانی خۆر, کاریگەرییەکانی و رەوشی ئێستای.
- خوێندنەوەیەک بۆ دە فێستیفاڵی چیرۆکنووسی لە شاری بانە.

11804.jpg

نووسین له‌ رێکه‌وتی چهارشنبه 1391/09/15له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح




بەرگی یەكەمی پڕۆژەی ئەدەبیی "رۆچنەیەك بۆ ئەدەبی كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان" لە ئامادەكردنی "شەریف فەلاح" لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی چاپ و بڵاوكردنەوەی سلێمانی"یەوە چاپ و بڵاو كرایەوە.

 بەرگی یەكەمی پڕۆژەی ئەدەبیی 5 بەرگیی "رۆچنەیەك بۆ ئەدەبی كوردی لە رۆژهەڵاتی كوردستان" كە تایبەتە بە زمان و ئەدەبی زارەكی لە ئامادەكردنی "شەریف فەلاح" شاعیر و چالاكی ئەدەبیی خەڵكی سنە، لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی چاپ و بڵاوكردنەوەی سلێمانی و لە 550 لاپەڕە و بە هەژماری 500 دانە چاپ و بڵاو كرایەوە.

ئەو چالاكە ئەدەبییە ماوەی زیاتر لە سێ‌ ساڵە سەرقاڵی ئەم پڕۆژەیە كە سەرجەم 5 بەرگ لەخۆ دەگرێت و تایبەتە بە تاوتوێ‌، شیكاری و پۆلێن بەندیی قۆناغ و بزاوتە فەرهەنگی و ئەدەبییەكان و هەروەها دیمانە و وتووێژ لەگەڵ نووسەر، زمانەوان، شاعێر، چیرۆكنووس و چالاكانی فەرهەنگی و ئەدەبیی كورد لە شارە جیاجیاكانی كوردستانی ئێران.

لەو پڕۆژە ئەدەبیەدا كە هەر بەرگێكی بۆ ژانر و تەوەرێكی ئەدەبی لە كوردستانی ئێران تەرخان كراوە، بە مێتۆدی مێژوویی ـ لێكۆڵینەوەیی و دەست نیشان كردنی قۆناغ و بەستێنە ئەدەبییەكانی هەر ژانرێك كار كراوە و بەرفرەیی و بەشداریی زۆری ئەدیب و نووسەران و چالاكانی فەرهەنگی و ئەدەبیی كورد لە ناوچە كوردنشینەكان، هاتنە گۆڕی بیروڕای جیاواز لە دووتوێی بابەت، لێكۆڵینەوە و تەوەرەكانی وتووێژ لە خاڵە بەرچاو بەرجەستەكانی ئەم پڕۆژە ئەدەبیەن و هەوڵێكی بچووك و سەرەتاییە لەراستای لێكۆڵینەوە و نووسینەوەی مێژووی ئەدەبی كوردی لە كوردستانی ئێران.

ـ شەریف فەلاح، شاعیر و چالاكی ئەدەبی لەدایك بووی ساڵی 1353ی هەتاوییە لە شاری سنە
_ لەبارەی ئەدەبیات و هونەرەوە، نووسینی کۆمەڵێ نووسەری بیانی، وەرگێران یەکەم بەرهەمیەتی کە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن "بەڕیوەبەرایەتیی چاپ و بڵاوکردنەوەی سلێمانی"یەوە چاپ کراوە
ئەم بەرهەمانەشی ئامادەی چاپن:
١– جادەکان دەگەنە دەریا، کۆمەڵە شیعر 
2ـ چەند تێڕامانێك لە حكوومەتی هەڵبژێردراو، جان ئیستوارت میل، وەرگێڕان
3 ـ حیكایەتەكانی ئەو ساڵانە "چیرۆك ـ عەلی ئەشرەف دەروێشیان"، وەرگێڕان
4ـ ژیانێكی‌تر كورتە چیرۆكی ئیتالیایی "ئەلبێرتۆ موراڤیا"، وەرگێڕان
5 ـ مێژووی نەورۆز‌و كڕۆنۆلۆژیای ئێران "مێژوویی"، وەرگێڕان
6 ـ نەشتەرگەری شێت، یۆرگن تورواڵد "رۆمان"، وەرگێڕان
٧ ـ كۆكردنەوەی دوو چیرۆکە شێعری رەسەنی کوردی بەناوەکانی ( عەزیز و كوبرا و وەنەوش و بەڕەزا) بە هاوکاریی حەسەن سەلیمی

نووسین له‌ رێکه‌وتی شنبه 1391/07/15له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح
وتووێژ لەگەڵ شاعیری نوێخواز و وەرگێڕ و رەخنەگری کرماشان فەریاد شیری
سازدانی: شەریف فەلاح

سەرچاوە: گۆڤاری رامان ژمارە ١٨٥

http://www.raman-media.net/185/r12.pdf

نووسین له‌ رێکه‌وتی یکشنبه 1391/07/02له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح


شەریف فەلاح

(1)

درەختێك ئەناسم

لە هەرچی سێبەرە ماندووە،

یاخی تر لە جاران،

شەكەتتر لە رێبواری ئێستا

جادە پەلكێشی داهاتوو دەكات.

                (2)

رێبوارێك پڕیەتی لە تاقەتی جادە و

نە بڕانەوەی سەفەری نەهات،

نە درەخت داڵدەیەتی و

نە تاقەتی جادە دەیگەیەنێتە

كۆتایی سەفەر

                             (3)

جادە هەراسانی هەنگاوە و

رێبوار پەلكێشی دەرخت،

جادە یانی زیڕۆحی پلیكانی زەوی،

بۆ سەفەری دوو هەنگاو ئەولاتر لە گەردوون،

درەخت یانی ترس لە سێبەر،

رێبوار یانی پڕاوپڕ لە تاقەتی پڕووكانی جادە و سەفەر.

1ی رەزبەری 1391

 

 

 

نووسین له‌ رێکه‌وتی دوشنبه 1391/05/16له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

شەریف فەلاح

(1)

 لێم بڕوانە چاو هەڵبڕە

بزانە ژیان چەند شیرینە

تۆ گوێڕایەڵی شێعرەكانمی و

منیش دەبمە دزی وشەیەك لە چاوەكانت.

(2)

دونیا فرە بچووك بۆتەوە،

تا دێم  ماچت بكەم

لێم زیز دەبی و دیسان سەفەر و

درێژیی پرچی پەرێشانت ئەو جادانەن

كە بە خەونی قاڵاوەكان كۆتاییان دێت.

(3)

بمكە بە شاعیر!

پێبكەنە و لێمگەڕی

هەتا لە هەرێمی نیگاكانەوە بێمە خوار و

دیوانێك لە ماچت بۆ بنووسمەوە.

(4)

چۆن چۆنی لە جەستەت بگەم

ماچەكانم سەهۆڵاوین

ئەرێ‌  لەگەڵ "ئێوێرێست" خزمایەتیت نیە  كناچێ‌؟

(5)

دەستەكانم بۆنی تۆیان لێوە دێ‌،

بۆنی تۆ...

لێوەكانت

چاوەكانت

كەزیەی خاوت

من جینایەتكارترین عاشقی سەر گۆی زەویم.

(6)

تام و چێژی ماچەكانی تۆ دەدەن.

كاتێك باران دادەكات و من 

بێ‌ چەتر

چەند گوناحە ماچ لە لێوەكانت دەدزم.

(7)

درەنگە  كەنیشكەكەی بەر باران،

وەرە لەباتی شێعر وتن

لێوەكانت هەڵمژم،

وشەكان دەیانەوێ‌ بنوون،

درەنگە كناچێ.


11/4/1391

نووسین له‌ رێکه‌وتی شنبه 1391/05/14له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

شەریف فەلاح

(١)

جادەكان

تاڵێك لە زوڵفی تۆ،

روو لە هەر كوێ‌ بكەم

دەگەنەوە هەرێمی ماچەكانت.

(٢)

تۆ نە پەریت و

نە سپەنتای سەرگۆی زەوی

تەنیا، تەنیا

دەزانی پێكەنین و قاقای خۆشیی مەست بوون

لە شێعر گەڕێ‌

پێ بكەنە بۆم.

(٣)

كەس دیار نیە

ئەرخایەن بە،

قاقا پێبكەنە و لە دین دەرمكە

خوداش گیرۆدەی پێكەنینەكانت بووە،

مەیشارەوە.

(٤)

 جادەكان دەگەنە دەریا،

كە تۆ لێرە بی بە ئاسمانیش دەگەن!

درۆیە یاسای دوو هێلی تەریب...

(٥)

خوشویستنم بە زمانی كێو و هەڵدێرە

دەبێ‌ بۆ ماچ كردنت

خۆم لە نیگای زاگرۆس بدزمەوە.

24/3/1390

 

 

نووسین له‌ رێکه‌وتی پنجشنبه 1391/05/12له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

شەریف فەلاح

یەك

پاش سەرهەڵدانی شۆڕشی گەلانی ئێران و دامەزرانی حكوومەتی ئیسلامی لە ئێران، كەش و دۆخێكی زەبر و زەنگ و كوشتنی دەرفەت و تواناكان و بەتایبەت لە بواری فەرهەنگی و زمانی دەستی پێكرد و هەموو ئەو چالاكییە فەرهەنگییانە رەوینەوە و هیچ چەشنە چالاكییەكی فەرهەنگی و بەتایبەت فێركاریی زمانی كوردی بۆ ماوەی 4 ساڵ هەتا ساڵی 1361 لە گۆڕێدا نەبوو و هەرچەشنە كار و چالاكییەك لەم پێناوەدا وەك تاوان لە قەڵەم دەدرا و كەسەكانیش دەگیران.

ئەمە پێچەوانەی ئەو بەندە یاسایەی یاسای بنەڕەتیی كۆماری ئیسلامیی ئێرانە (بەندی 15) كە جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە گەلانی دیكەی ئێران لە پەنای زمانی فەرمیی وڵات (فارسی)دا دەتوانن زمان و ئەدەب و فەرهەنگی ناوچەیی خۆیان بخوێنن.

سەرەتاكانی دەیەی 60 بە نهێنی و بە شێوەی رێكخراوەیی لەلایەن كۆمەڵێك چالاكی فەرهەنگی و مامۆستا و فێركاری زمانی كوردی لەناو ماڵان، لە حوجرە، كۆڕی فەرەهەنگی، مزگەوت و مەكتەبە ئایینییەكان دەستی پێكرد و لە شارەكانی سنە، مەریوان و سەقز جموجۆڵێكیان بۆ فێركردنی زمانی كوردی وەڕێخست و دەیانەویست لەم بارەوە گەڵاڵەیەك ئامادە بكەن و پێشكەش بە وەزارەتی پەروەردە و بارهێنان و ئیدارەی گشتیی فەرهەنگ و ئیرشادی ئیسلامیی بكەن، بەڵام بەهۆی نفووز كردنی هێندێ‌ هەلپەرست و سیخوڕ بۆ دەروونی ئەو كارە فەرهەنگییە پاش چەند مانگ لەقاو دران و زۆربەی ئەو كەسانە گیران و حوکمی قورسی زیندانیان بۆ بڕایەوە و تاوانی چالاكیی سیاسی و هاوكاریی حیزبەكانیان درایە پاڵ.



درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی جمعه 1391/03/12له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح


شەریف فەلاح

جەلال مەلەکشا

پاش شێعر و ئەدەبی كلاسیك و ئەدەبی زارەكی، یەكەم شاعیر كە بە خەستی كاریگەریی لەسەر هەست و رۆحی شیعریم داناوە و ئێستاش هەر سێبەری ئەو كاریگەییە وەك خۆی ماوەتەوە كاك "جەلال مەلەكشا"یە، زۆر بە تاسەوە حەزم دەكرد بیبینم و تێر تێر لە ئامێزی گرم و پڕ بە باڵای گەرمیی شێعر و وشە چەتوونەكانی ماچی بكەم  بەهاری ساڵی ١٣٨١ بوو تازە لە سەفەر و ئاواەریی و پیڕیوە بوونی هەندەران گەڕابۆوە سنە و پاش چەند ساڵ دووری لە بنەماڵە و هەڤاڵان و  سنە و ئاویەر و ئێوارانی پاركی سپیدار كە عاشقان و ئەویندارانی ئەدەبی لە دەوری یەك كۆ دەكردەوە گەڕابۆوە ئامێزی یاران.


درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی پنجشنبه 1391/02/21له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح
شەریف فەلاح

كوردستانی ئێران كە پێكهاتووە لە چوار پارێزگای ئیلام، كرماشان، كوردستان و ئازەربایجانی رۆژئاوا، نەتەوەی كوردی تێدا دەژی كە بە زمانی كوردی و بە زاراوە و دیالێكتە جۆراوجۆرەكانی قسە دەكەن. بە درێژایی مێژوو ئەم نەتەوەیە لە مافە فەرهەنگی و سیاسییەكانی بێبەش بووە و لەلایەن حكوومەتەكانی زاڵ بەسەر ئێرانەوە بە فەرمی ئیزنی خوێندن و نووسین بە زمانی كوردی نەدراوە كە ئەمە یەكێكە لە گرفت و ئاستەنگە فەرهەنگی و سیاسییەكانی نەتەوەی كورد لە كوردستانی ئێران. 

زمانی دایك وەك یەكەمین دیاری و تووشە كە هەر لە سەرەتای منداڵییەوە لە دایك و باب و لە داوێنی بنەماڵەوە لە رێگای داب و نەریت، هەڵسوكەوت، خواردن گۆ كردن، ئاخاوتن و... بۆ منداڵ دەگوازرێتەوە، هەوێن و جەوهەری پەروەردە و قاڵب گرتنی فكر و جیهانبینیی تاكە. پەرەروەدە بە زمانی دایك و خوێندن و نووسین بەو زمانە یەكێك لە سەرەكی و ئاسایی‌ترین مافە سروشتییەكانی هەر مرۆڤێكە. 

زمان وەك كۆڵەكە و شادەمار و رۆحی نەتەوە لە پرۆسەی فەرهەنگسازیدا دەورێكی ئێجگار گرینگ دەگێڕێت، لە رێگای زمانەوە مرۆڤ سەرەتا پێناسە و شوناسی فەرهەنگی و نەتەوەیی تاك وەردەگرێت و لە سنوورێكی بەبڵاوتر و لە كۆمەڵگادا شوناسێكی دیكەی كۆمەڵایەتی و فەرهەنگیشی پێ‌ دەبەخشێت.



درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی چهارشنبه 1391/01/30له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

شەریف فەلاح



قۆناغی دەسپێك، كۆماری كوردستان:

بۆخستنە بەرباسی رەوتی رۆژنامەگەری هاوچەرخی كوردی لە كوردستانی ئێران، ئەكرێ‌ سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران 1357 بكەینە بنەمایەك ‌و رەوتەكە بە دوو قۆناغی بەر لە شۆڕش ‌و دوای شۆڕش دابەش بكەین.


بەرلە سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران، بە گوڕترین ‌و بەرچاوترین رەوت، ئەو سەردەم ‌و ماوە كورتە بووە كە دەسەڵاتی كۆماری كوردستان ئەویش لە ناوچەی باكوری كوردستانی ئێران لە ماكۆ ‌و "خۆی"یەوە بگرە تا دەگات بە بەشێك لە شاری سەقزی لەخۆ گرت، كە بە گوڕ ‌و تینێكی بەرفراوان و بە ئەندێشەیەكی نەتەوەیی ‌و بە پشتیوانیی دەسەڵاتی سیاسیی كۆماری كوردستان ‌و لەسەر دەستی چەندین ئەدیب، شاعیر ‌و رۆشنبیری بە توانا وەكوو: "سەیفولقوزات، مامۆستا هەژار، مامۆستا هێمن، عەبدولڕەحمان زەبیحی، حەسەن قزڵجی، سەید كامیل ئیمامی (ئاوات)، خاڵەمین، عەباس حەقیقی ‌و هێدی" و هتد...چەندین گۆڤار ‌و رۆژنامەیان وەكوو كوردستان، هەڵاڵە، نیشتمان، گڕ‌وگاڵی منداڵانیان چاپ ‌و بڵاو كردەوە، بەڵام ئاستی وەشان ‌و ئەو ناوچانەی كە ئەم پەرتووكانەی تێدا بڵاو دەكرایەوە لە شارەكانی باكوری كوردستانی رۆژهەڵات تێنەپەڕی كە هۆكارە دەرەكی ‌و ناوخۆییەكانی ببوونە هۆی رەخساندنی.

هەر لەو ماوە كورتەدا پۆلێ‌ چاپەمەنی، كتێب ‌و پەرتوكی كوردی هاتنە مەیدانی رۆشنبیری ‌و زمان ‌و ئەدەبی كوردی بووژایەوە، هەرچەند ئەو تەوژمە ئەدەبی ‌و رۆشنبیرییە نەگەیشتە شارەكانی پارێزگاكانی كوردستان، كرماشان ‌و ئیلام، بەڵام ناڕاستەوخۆ كاریگەری هەبووە، بە كپ كردنی ئەو هەلە لەلایەن دەسەڵاتی حكوومەتی پەهلەوییەوە رەوتەكەش راوەستاوە ‌و دام دەزگای حكوومەتی پاشایەتی وەك حكوومەتی پێشووی توركیە هەوڵی یەكدەست كردنی زمان ‌و كولتووری نەتەوەكانی ئێران ‌و تواندنەوەیان هەوڵەكانی خۆی حشتە گەڕ.
لە ساڵی 1325ی هەتاوییەوە هەتا سەرەتای شۆِڕشی 1357 لە ئێران بە قۆناغی تاریك و تەمومژاویی رەوتی رۆژنامەگەریی كوردی لە كوردستانی ئێران دێتە ئەژمار و جیالە نامیلكە و بڵاوكراوەی حیزب و رێكخراوە سیاسیەكان لە شاخ كە بە نهێنی چاپ دەبوون، هیچ بڵاوكراوەیەكی تر بە فەرمی لە ماوەی زیاتر لە 35 ساڵدا چاپ نەبووە.



درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی یکشنبه 1391/01/20له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

لەباری ئەدەبی زارەکی و خەسڵەتەکانی 

سەرچاوە گۆڤاری رامان ژمارە ١٧٩

http://raman-media.net/179/r16.pdf

نووسین له‌ رێکه‌وتی پنجشنبه 1390/12/25له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

ئا: شەریف فەلاح


مارف یەك لەو كەسایەتیە گەنجە كۆچ كردوانە ‌و یەكێك لە دەنگە دیار و رچەشكێنە پشوو درێژو بیرمەندەكانی بواری شێعری نوێی رۆژهەڵاتی كوردستان بوو كە كاریگەریی ئێجگار زۆری لەسەر بیروڕای لاوان، ئەدیبان‌و بەتایبەت رەوتی شێعری نوێی كوردی هەبووە كە مێژووی خۆی بە دیدێكی شارەستانیانە دەخوێندەوەو هەر بەو دیدەشەوە لە سەرەتاو قووڵایی مێژووەوە، گوێی لە بانگەوازی مرۆڤی سروشت دوستی نیشتمانەكەی خۆی دەگرت. مارف ویستی پەیامی دەردو ئازاری نەتەوەكەی بە هونەری شێعر دەر ببڕێ‌، نەك بە قسەی رووت‌و دروشمی سیاسی‌و پاڕانەوەو لاڵانەوەی رۆمانسیانە، كە بۆتە سیماو رواڵەتی زۆرینەی شاعێرانی ئەم سەردەمە؛ تەقەلای مارف لە شێعردا تەقەلایەك بوو بۆ گۆڕانی بنەڕەتی بە تەنیا، نەك لەناو دەستەو تاقمێكدا هەر چەند مارف بە دڵنیایی‌و وشیارییەوە دەیزانی ئەم تەقەلایە بەرەو تەنیایی‌و دابڕانی دەبات‌و لە هەموو قۆڵایی هەستیەوە هەستی بە تەنیایی دەكرد، بەڵام ئەو هەستەش كۆڵی پێ‌ نەداو بەرەو لووتكەو هەنگاوی هەڵدەهێنایەوە. ئەم گیانی تەنیاییەی شاعێر، كەلە ئاكامی هەڵوەدایی‌و گەڕان بە دوای ناسنامەیەكی تایبەتی‌و جیاوازدا، لە بەرهەمەكانیدا رەنگی داوەتەوە، كە بەڕای رەخنەگەران، ترس‌و گومانێكە، كە لە نەستی شاعێردا دروست بووە... ئەم ترس‌و گومانەش بەرەنجامی ئەندازەو رادەی ورەو بوێری شاعێرە؛ بۆ جێهێشتن‌و تێپەڕاندنی سنووری كەش‌و هەوایەی شێعری سەردەم كە ئەو شەپۆلە شێعرییەی لە ئامێز گرتبوو؛ كە مارفی تێدا دەژیا. واتە مارف چەندە هەوڵی دەدا لەو یاساو تایبەتمەندیە گشتییانەی شێعری دەروبەری خۆی یاخی بێت‌و دوور بكەوێتەوە، كە مارف لەم بەستێنەشدا زۆر سەركەوتنی بەدەسهێنا، وەك ئەوانەی دەیانهەوێ‌ لە زیندان هەڵبێن، یان ئەوانەی دەیانهەوێ‌ لە یاساو نەریتی كۆنی خێڵا یاخی بن، یان ئەوانەی دەیانهەوێ‌ لە كاروان دوور بكەونە، بەڵام دوور كەوتنەوەی مارف لە یاساو كاروان‌و هەڵاتن لە زیندان، بانگەوازو هەڕەشەیەكی نهێنی‌و شاراوە بوو كە لە قۆڵایی رۆح‌و هەناویدا ئابڵۆقەی دابوو كە هانی دەدا بۆ نوێبوونەوە‌و هانی دەدا بۆ گەڕانەوە بۆ ئامێزی ئەو كۆمەڵە پێوەندی‌و بیرەوەری‌و پاشخانە فەرهەنگییەی كە پێی پەروەردە كرابوو. كە بە درێژایی مێژووی مرۆڤایەتی ئەم دیاردەیە لە ئەدەب‌و هۆنەرو بوارەكانیتری كۆمەڵایەتیدا بەرەنجام‌و دەرهاویشتەی رەنگدانەوەو جێپەنجەی میرات ‌و كولتوورو فەرهەنگی نەوەكانی پێشووتر بوون لەسەر یەكتر.

مارف ئاغایی شاعێری نوێخواز و پشوو درێژی كورد ساڵی 1966 لە گوندی "وەزنێ"سەر بەشاری نەغەدە ـ ناوچەی "سندووس" لە رۆژهەڵاتی كوردستان لە دایك بووە.

كوڕی حاجی محەممەدی ئاغایی لە بنەماڵەی "پاشایی"یە.خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە شاری نەغەدە تەواو كرد.

لە گەرمەی خوێندنی ناوەندیدا لەگەڵ بنەماڵەكەی چوونەتە "شنۆ". لەوێش لە قۆناغی ئامادەییدا كە تێیدا ساڵێك زیندانی كراوە، لە خوێندن دابڕاوە.

ساڵی 1985 هاوكات لەگەڵ دامەزرانی بنكەی ئەدەبی و فەرهەنگی و گۆڤاری "سروە"دەستی بە بڵاو كردنەوەی شێعر و بەرهەم كردوە و دوو ساڵ دواتریش لە هەمان گۆڤار بۆته ئەندامی دەستەی نووسەران.

ئاكامی تەقەلاكانی بوووە مایەی بەرفراوان بوونی جۆغرافیا و خوێنەری گۆڤاری "سروە".

ساڵی 1988 لەگەڵ ئازەری سەمسامی ژیانی هاوبەشی دەست پێكرد و كچ و كورێك بە نێوی شەونم و پەیام بەرهەمی ژیانی هاوبەشیان بووە.

لە ساڵانی دوواییدا بەتاسەوە هەوڵی خۆفێر كردنی زاراوەكانی زمانی كوردی دەدا و لە هاوكاتیش لە ماوە‌یەكی كورتدا فێری زمانی ئینگلیزی بوو و ئاكامی ئەو تەقەلایەش وەرگێڕانی كتێبی "ناسیۆنالیستی كورد" بوو بۆ سەر زمانی كوردی.

چەند شێعرێكی:

1 - مانەوە

ئەم خۆشەویستە دڵڕەقە عیشق پەروەرەی

نە دەتوانم وەكوو كیژێك بیخەمە پاشتەركی ئەسپ و

لە ژێر سایەی زێڕوەشانی تریفەی مانگەشەوێك

هەڵێگرم

نە دەشتوانم هەرگیز دڵی لێ بەردەم و

خۆم گیرۆدەی كۆلكەزێڕینەی شوێنێكی دیكە بكەم

ناوی: خاكە

ئەم دەریایەی

نە دەتوانم لە جامی چاوەكانمدا رایگوێزم و

نە دەشتوانم لە دووری ئەو

لە ئۆقیانووسی هیچ شوێنێكی دیكەدا قومە ئاوێك

بخۆمەوە

ناوی: خەڵكە

من دەزانم دارستانی هەموو شوێنێك

جریوەی‌ گەرمی چۆلەكە و

رووباری هەموو وڵاتێك

دەنگی تاڤگە و رەنگی كەف و پێچ و پەنای ریگەی بەرەو

دەریایی هەیە

بەڵام چ بكەم لێرە نەبێ

نە گوێم چاكیان دەبیسێت و

نە چاوم چاكیان دەبینێ و

نەگیانم چاكیان هەست دەكا

***

2ـ من و تۆ

زەوی سەرسەوز و ئاسمان ساف

وە تۆ سەرخۆش

لە نێوان ئە‌رز و ئاسماندا.

"زەوی سەخت، ئاسمانیش دور"

وە من ماندوو

لە نێوان بەرد و باراندا.


3 ـ بەشی كۆتایی قەسیدەیەك بە نێوی" پەیام"

ئێمە گەڵاین

هەر بە سەوزی هەڵدەوەرین

مناڵین و

هەر لەلاویدا پیر دەبین

جاران خەڵكی وڵاتێك بووم

پاشان بووم بە خەڵكی شارێك

دواتر گوندێك، پاشان ئەشكەوت

ئێستا خەڵكی قوژبنێكم كە لەشم بشارێتەوە

جاران عاشقی فێعلێك بووم بە ناو"بارین"

كاتێ دەمبیست بە تاو هەڵدەهاتمە شەقام

یا بەفر بوو یانیش باران

بەڵام ئێستا كە بارینم گوێ لێ دەبێ

سام دەمگرێ

چونكە نازانم گوللەیە یان تۆپ باران.

پاش خزمەت و هەوڵ و تەقەلایەكی زۆر و ئەنجامدانی گەلێك كاری بەنرخ و پڕۆژەی نوێ‌ لە ناوەندی بڵاو كردنەوەی فەرهەنگ و ئەدەبی كوردی و گۆڤاری سروە، وەك رێكخستنی كۆنگرە، كۆنفراننسی ئەدەبی و فەرهەنگی هەر لە ئیلامەوە بگرە هەتا دەگاتە شاری ورمێ‌ و دامەزراندنی پێوەندییەكی زۆر لەگەڵ ئەدیب و نووسەرانی ناوچە جیاجیاكانی كوردستان بۆ كاری هاوبەشی فەرهەنگی، رۆژی 25 ڕێبەندانی 1376، دووی گەڕانەوەیان لە پرسەی "مینا خانم"ی خێزانی "پێشەوا قازی"،لەگەڵ دەستەی نووسەرانی گۆڤاری سروە، لە مەهابادەو بەرەو ورمێ، لە كاتێكدا لەگەڵ هاوڕێكانی لە رەوتی پەنجاساڵەی ئەدەبی كوردی دەدوا، بە كارەساتی دڵتەزێنی ئۆتۆمۆبیل،لەگەڵ دوو هاوڕێی تری،كاك جەعفەری قازی و كاك سەرتیپ مەنسووری، دڵە سەوز و پڕ ئەوینەكەیان لە لێدان كەوت.

مارف جگەلە وەرگێڕانی كتێبی "ناسیۆنالیزمی كورد" كتێبی شێعر و چێرۆكەكانی بە نێوی "زەوی سەخت و ئاسمانی دور"پاش مەرگی بڵاو بۆتەوە كە لەلایەن رەخنەگر و شارەزیانی شێعری هاوچەرخی كوردی لە كوردستانی ئێران بە كارێكی گرینگ و جۆرێك شێعری جیاواز لە قەڵەم داوە و چەندین لێكۆڵینەوەی لەبارەوە نووسراوە.

پاش چواردە ساڵ لە مەرگی ناوادەی مارف ئاغایی یەكێك لە سێكوچكەی جوانە مەرگی شێعری نوێ لە كوردستانی ئێران، ئێستاش سێبەری سەوزی شێعر و بیر و ئەندێشە دیارە و هەر باڵادەكات.

سڵاو لە شێعر و مارف و نیشتمان.


نووسین له‌ رێکه‌وتی دوشنبه 1390/11/24له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

شەریف فەلاح

دوكتور ئیبراهیم یوونسی، نووسەر و وەرگێڕی بەناوبانگی كورد، دوای بەربەرەكانێیەكی زۆر لەگەڵ نەخۆشی، لە تەمەنی 85 ساڵیدا لە رێكەوتی 19ی رێبەندان، لە تاران ماڵ ئاوایی لە ژیان كرد.

داربەڕووەكانی بانە و گوڵاڵە سوورەكانی بناری سووركێو و و بەڕەزای سەرشاخی ئاربابا رۆژی هەینی وێڕای خەڵكی بە ئەمەگ و فەرهەنگ و ئەدەبدۆستی بانە و سەرجەم شار و شارۆچەكانی كوردستان لە ئاست كەسایەتیی بەرزی دوكتر ئیبراهیم یوونسی نووسەر و وەرگێڕی ناوداری كور كڕنۆشیان برد.

یوونسی قەڵەمێكی بە هەڵوێست، كۆڵنەدەر و پشوودرێژ و بەردەوام، سەرەتا بە سیاسەت فرچكی گرت، دواتر قەڵەمەكەی لە بواری هونەری وەرگێڕاندا تاقی كردەوە و لەو مەیدانەدا بەوپەڕی سەداقەت و راستگۆییەوە تەمەنێك خزمەتی بە بوارەكانی فەرهەنگ، ئەدەب، مێژووی هاوچەرخی سیاسیی ئێران و كوردستان كرد.

دوكتور یوونسی هەرچەند بەرهەمەكانی بە زمانی زگماكیی خۆی (كوردی) نەنووسیوە، بەڵام هزر و فكر، خەون و خولیا و ناوەرۆكی زۆرێك لە بەرهەمە داستانی و مێژووییەكانی دەرخەری ئەو راستییەن كە نەمر یووسنی كۆمەڵناس و شیكارێكی واقیع بینی كۆمەڵگای كوردی و مێژووی هاوچەرخی نەتەوەكەیەتی.

خەڵكی كوردستان نەتەنیا لەبەر، وەرگێڕانی دونكیشۆت، چارلز دیكێنز، ئیسپارتاكۆس و رۆمانەكانی : "گۆڕستانی غەریبان"، "دایكم دوو جار گریا"، " دادە شیرین"، "نزا بۆ ئارمین" و دەیان بەرهەمی ئەدەبی، مێژوویی و سیاسی و كۆمەڵایەتی و هونەری كە خولقاندوویە، بەڵكوو لەبەر ئەو هەموو بیرەوەرییانەی كەلە سەردەمی كوودیتای 28ی گەلاوێژی ساڵی 1332ی هەتاوی، لەبەر ئەو هەڵوێستەی كە دەیگوت" ئێمەی كورد جودایی خواز نین، بەڵكوو گرفت ئەوەیە كەلە ئێوە ئێرانی ترین"، لەبەر ئەوەی خۆشەویستی ئاو و خاك و دڵسۆزی نیشتمان و دۆزی رەوای گەلەكەی بوو، بۆیە لەسەر شان و پیلی ئەدیب، نووسەر و چالاكانی فەرهەنگیی كورد و ئێرانی لە رێوڕسمێكی شكۆدراردا گۆڕستانی سلێمان بەگی بانە، لە ئامێزی گرت.

رۆژی هەینی كاراكتێر و ئەكتەرانی نێو گۆڕستانی غەریبان شان بەشانی نووسەران و هونەرمەندانی كورد لە بانە لە رێوڕسمی ناشتنی تەرمی نەمر "یوونسی"دا چەمەر چۆپییان كێشا و رێزیان لە قەڵەمێكی داهێنەر و پشوو درێژ گرت.

دوكتور ئیبراهیم یوونسی كوڕی سلێمان بەگ خان و نەوەی یوونس خان ساڵی 1305 لە شاری بانە لەدایك بووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی هەر لە بانە تەواو كردووە و پاشان لە دەبیرستانی نیزامیی تاران درێژەی بە خوێندن داوە و بەهۆی چالاكیی سیاسی پاش كوودیتای 28ی گەلاوێژی 1332ی هەتاوی، لەلایەن رێژیمی پاشایەتیی ئێرانەوە دەستبەسەر كراوە كە سەرەتا حوكمی ئیعدامی بۆ دەرچووە كە دواتر كراوەتە زیندانی هەتاهەتایی و دوای ساڵێك راگرتن لە ژووری تاكەكەسی لە زیندانی "قەسر قەجەر" و 7 ساڵ لە بەندی گشتی لە زیندان ئازاد كراوە و پاش چوار ساڵ بێكاری، ساڵی 1344 لە ناوەندی ئاماری ئێران دامەزرا و درێژەی بە خوێندن داوە.

لە قوتابخانەی بەرزی ئابووری لە فەرانسە ناونووسی كردووە و ساڵی 1356 لە زانستگای سووربۆنی  پاریس دوكتورای لە بواری رامیاریی پەرەپێدان وەرگرتووە.

ساڵی 1356 كۆمەڵەی پارێزگاری لە مافی مرۆڤی دامەزراندووە و پاش شۆڕشی گەلانی ئێران لە كاتی سەرۆك وەزیریی مەهدی بازرگاندا وەك یەكەم پارێزگاری پارێزگای كوردستان دیاری كرا كە پاش دوو مانگ دەستی لەكار كێشایەوە.

ناوبراو زیاتر لە 10 نووسراوەی رۆمان و لێكۆڵینەوە لەسەر هونەری چیرۆك و رۆمان و هونەر و هەروەها زیاتر لە 60 وەرگێڕان لە كارنامەی ئەدەبیی خۆیدا تۆمار كردووە.

دوكتور یوونسی زۆربەری هەرە زۆری كارەكانی وەرگێڕانن لە زمانی بیانییەوە كە 10 بەرهەمی لە زمانی فەرەنسی و زیاتر لە 50 بەرهەمیشی لە ئینگلیزییەوە وەرگێڕاوە و 10 كتێیشی بۆ خۆی نووسیوە كە دەكرێ ئاژماژە بە "هونەری چیرۆك نووسی"، و رۆمانەكانی: "دایكم دوو جار گریا، گۆڕستانی غەریبان، دادە شیرین، چرۆ كردنی باخ، خەمی شەوی بێ كۆتایی" و لە بەرهەمە وەرگێڕانەكانیشی وەك نموونە بەرهەمەكانی"ئارەزووی مەزن، ئێسپارتاكووس، مێژووی ئەدەبیاتی رووسیە، لایەنەكانی رۆمان، چیرۆكی دوو شار، دەفتەری یاداشتی رۆژانەی نووسەرێك، سێ هاوڕی و مێژووی كۆمەڵایەتیی هونەر" و.... بهێنینەوە.

یوونسی لەبارەی مێژووی ئەدەبیاتی ئێران و جیهان و بەتایبەت چیرۆك و رۆمان و هونەر، هەم لە بیاڤی سیاسی، مێژووی ئێران و لێكۆڵینەوە لەبارەی كوردستان و هەم مێژووی شەڕ بەرهەمی نووسین و وەرگێڕانی هەیە.

خەڵكی فەرهەنگ و ئەدەبدۆستی بانە بە بۆنەی ناشتنی ئەو كەسایەتیە بەرزە فەرهەنگییەی كورد ستادێكی خەڵكییان پێكهێناو و رۆژی هەینی 21ی رێبەندان لە رێوڕسمێكی بەشكۆدا بە بەشداریی جەماورەی خەڵك و بەتایەیت چالاكانی فەرهەنگی و ئەدەبیی ناوچە جیاجیاكانی كوردستانی ئێران لە گۆڕستانی سلێمان بەگی بانە ئەسپەردە كرا.

بەو هیوایەی رێبوارانی نووسین و داهێنان و چالاكانی فەرهەنگی درێژەپێدەری رێگاكەی بن، رۆحی شاد بێت.

 


درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی چهارشنبه 1390/11/12له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

عەباس مەعرووفی     و: شەریف فەلاح

رێگا درێژ و نەبڕاوە بوو، من لە تەپۆڵكەی ماهووریەوە سەركەوتم و لە سەراولێژییەكەدا  جاڕە گەنمێك هەبوو بە گوڵی زەرد و سپی لێرە و لەوێ‌. خۆریش لە شوێنێك بوو كە نەمدەدیت، یەك دوو دارێكیش لە خوارترەوە لەژێر تینی هەتاودا ئارەقیان دەڕشت. بەدوای جۆگە یان رووبارێكی ئاودا چاوم دەگێڕا كە ئاوێك بە سەروچاومدا بكەم، لەبیری ئاوێنەدا بووم. پتر لە گشت بەدوای ئاوێنەدا ئەگەڕام. دەمزانی سەروسەپكم شێواوە و هەتا بە تۆ گەیشتبام، دەبا زۆر رێگای دیكەم بڕیبا.

هەموو شوێنێك لە یەك دەچوو؟ هەتا ئێستا نەمدیتووە شوێنێك لە شوێنێكی دیكە بچێ‌، هەر دارێك بۆ خۆی لق و بەژن و گەڵایەكی هەیە، هەر دەشتێك عەتر و بۆنی خۆی دەپڕژێنێ‌، تۆ لەگەڵ هەموان جیاوازی، بە چەشنێك كەلە نێوان هەزاران مرۆڤدا بە دەنگی هەناسەكانتدا تۆم دەناسییەوە، دڵەكوتە و شڵەژانەكانت لەو شەوانەی كەلە خەو رادەچڵەكای و یەكڕاست ئەهاتیە ژووری كارەكەم هەتا لە ئامێزت گرم و ئارامت بكەمەوە.

"خەونت بینیوە؟"

"ئم."

هەروا لە باوەشمدا لە پشت میزەكەوە چاوت دەبڕیە چەند هێڵیك و هەڵم دەگرتی و دەمبردی كە بخەوییەوە.

" تۆ نازنازییە بچكۆلانەكەی منی؟"

"ئم."



درێژه‌ی بابه‌ت...
نووسین له‌ رێکه‌وتی چهارشنبه 1390/09/23له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح


شەریف فەلاح

گزیده ی اشعار ابوالقاسم لاهوتی مقدمه، شرح احوال و آثار لاهوتی و ویراستاری متن


ئەوبولقاسم لاهووتی كرماشانی (1264 - 1336) سیمایەكی ناسراوی ئەدەبی، رۆشنبیری و سیاسیی دەورەی مەشرووتەی ئێران بووە و دواتر بۆتە ئەندامی حیزبی توودە و چۆتە ناو هێزی نیزامییەوە و پلەی سەرگوردی پێدراوە، لە سەردەمی رەزا شادا بەهۆی بیروباوەڕی سیاسیەوە حوكمی ئیعدامی بۆ بڕاوەتەوە، بەڵام توانیویە هەڵبێت و پەنا بەرێتە بەر یەكیەتیی سۆڤیەت. بۆ ماوەیەك پۆستی وەزیری فەرهەنگ و هونەری تاجیكستانی سەردەمی یەكیەتیی سۆڤیەت بووە و لەو ناوچەیە رەوتی شانۆی "ئۆپێرا"ی بنیات ناوە و لەناو كانوونی نووسەرانی شۆرەویدا جێگە و پێگەیەكی تایبەتی هەبووە و بۆ ماوەیەك لەناو لیژنەی بەڕێوبەریی نووسەرانی شۆرەویدا جێگری ماكسیم گورگی نووسەری گەورەی رووس بووە.


 لاهووتی هەتا كۆتایی ژیانی نەگەڕایەوە ئێران و هەر ئەو خۆشەویستیەی وای لێكرد كە كاتێك لە ساڵی 1336 لە تەمەنی 72 ساڵی لە مسكۆ كۆچی دوایی كرد بە رێز و حورمەتەوە لە گۆڕەستانی "نۆڤۆدویچی"ی مسكۆ و لە ریزی گەورە نووسەر و سیاسەتمەدارانی یەكیەتیی سۆڤیەت وەك: گوگول، خرۆشچوف، ئانتوان چوخوف، تۆپۆلۆف و... بنێژری.

لە سەردەمی لاویەتیدا لە كرماشان بە هاوكاریی چەند كەسێكی تر "رۆژنامەی بیستوون"ی چاپ كردووە، لاهووتی شاعێرێكی ناسراو و خاوەن دیوانی فارسیە و بە یەكێك لە گرینگ و جیدیترین شاعێرانی نوێخوازی ئێران و چینی كرێكاری ئێران و تاجیكستان دێتە ئەژمار. ئەبولقاسم لاهووتی بە یەكەم پێشڕەوی نوێ‌ كردنەوەی شێعری فارسی لە ئێران دادەنرێت و یەكەم شاعێری پڕۆلیتاریای ئێرانە. لاهوونی لە ئازاد كردنی شێعری فارسی كۆت و بەندی كێش و سەروا لە ئاستی ئێراندا شوێن پەنجەی دیارە، لاهووتی دەیتوانی لە بواری پرۆسەی نوێكردنەارسیدا بەرلە نیما یووشیج شۆِشێك وەڕی بخات، بەڵام بەداخەوە شێعری كردە قوربانیی سیاسەت، چونكە بەهۆی تێكەڵاو بوونی بە سیاسەت و بیری چەپ كەمتر توانی لەم بارەوە خۆی دەربخات و كەمتریش لەبارەیەوە لێكۆڵینەوە و چاقاخ بوونی بەرهەمەكانی لە ئێران لەسەر دەمی حكوومەتی پاشایەتیدا هۆیەكی دیكەی ئەو لەبیر كرانەیەتی.

زمانی شێعریی لاهووتی زمانێكی سادە و رەوان و خەڵكی بووە و لە قاڵبی غەزەل، تەركیب بەنددا شێعری بەرزی فارسیی داناوە و ئەم بەرهەمانەی لێ‌ بەجێماوە: 1 ـ كاوە ئاهەنگەر(1947) 2 ـ قەسیدەی كێرملین ( 1923) 3 ـ تاج و ئاڵا (1935) 4 ـ كۆمەڵە شێعر( 1960 ـ 1363).

شێعرە فارسیەكانی لاهووتی  هەرچەند چەندین جار لە ئێران و یەكەیتیی سۆڤیەت بڵاو كراونەتەوە، بەڵام بەهۆی هەڵوێستی توندی بەرامبەر بە دەرەبەگ، سەرمایەدار، شا، مەلا، شێخ و ئایین، جگەلە هێندێ‌ بڕگەیی مێژوویی نەبێت، بە ئازادی لەناو خۆی ئێران لەبەر دەستی خوێنەراندا نەبووە.

ئەبولقاسم لاهووتی، ساڵی 1304 لە شاری كرماشان لەدایك بووە، دایكی لە هۆزی "سنجاوی" بووە و باپیرانی باوكی خەڵكی باشووری ئێران بوون، باوكی لاهووتی"میرزا ئەخمەد ئیلهامی" شاعێر بووە و دوو كۆمەڵە شێعری لە كرماشان و تاران چاپ كراون.

هەرچەند هێندێ‌ بەڵگە لەبەر دەست دان كە لاهووتی تەنیا شێعری فارسی نووسیبێت، بەڵام نووسەر و لێكۆڵەری گەورەی كورد "محەممەد عەلی سوڵتانی" لە بەرگی سێهەمی كتێبی "حەدیقەی سوڵتانی"دا  نووسیویە لاهووتی لە سەرەدەمی مێرمنداڵیدا شێعری هەجو و تەنزی كوردی بۆ هاوگەڕەكەكانی لە كاتی شەڕە گەڕەكدا خوێندووە. دواتر لاسایی شێعری ئایینی ـ حەیرانعەلیشانی كردۆتەوە، پاشان لە قۆناغی لاویەتیدا سەردانی سلێمانی، كەركووك و ئەستەمبۆڵی كردووە و لەوێ‌ ژیاوە و هات و چۆی لای شێخی بەردە قارەمانی كردووە كە ئەودەم لە بەندی بریتانیاییەكاندا یەخشیر كرابوو، چۆن دەكرێت و دەگونجێت بە كوردی شێعری نەنوسیبێ.

هەتا ئێستا بە هەوڵ و تەقەلای توێژەر و دلسۆزانی ئەدەب و مێژووی كورد وەك: محەممەدی مەلا كەریم، حەسەن قازی، ئەنوەر سوڵتانی و محەممەد عەلی سوڵتانی، سێ‌ پارچە شێعری لاهووتی كە بە زمانی كوردی نووسیویەتی، دۆزراونەتەوە و لە گۆڤار و ماڵپەڕە كوردییەكاندا چاپ كراون.

1 ـ پارچە شێعری یەكەم لە ژمارە 25ی ساڵی پێنجەمی گۆڤاری "ژین"دا بڵاو كراوەتەوە، واتە هی ئەو بڕگەیەی ژیانی لاهووتیە كەلە ئەستەمبۆڵ ژیاوە كە دەكاتە دەوروبەری ساڵانی 1919 و 1920ی زایینی.

2 ـ پارچە شێعری دووهەم مامۆستا مەحەممەد عەلی سوڵتانی ساڵی لە 2000دا بڵاوی كردۆتەوە كە رێكەوتی نووسینی بۆ دیاری نەكراوە.

3 ـ پارچە شێعری سێهەم لە ژمارە 23ی گۆڤاری ژین چاپی 28/8/1919ی ئەستەمبۆڵ دا بڵاو كراوەتەوە.

دیارە بەهۆی مێژووی ژیانی سیاسی و فكریی لاهووتی، لە ئەندێشە و نووسین و شێعرەكانیدا خاوەن بیرۆكەیەكی توندوتۆڵی ئێرانگەرێتی و لایەنگری پاراستنی یەكڕیزیی گەلانی ئێران بووە و هەر هەنگاوێكی گەلانی ئێرانی لەپێناو سەربەخۆیی نەتەوەیی، بە پیلانی ئیمپریالزم زانیوە كە ئەو سەردەمە دروشم بووە و لاهووتی لە هەر دوو ئەو پارچە شێعرەیدا كەلە گۆڤاری ژین بڵاو كراوەتەوە، بانگی كورد دەكات لەگەڵ گەلانی دیكەی ئێران یەك بگرن و فریوی بێگانان نەخۆن. بە وتەی ئەو كە گوایە دەیانهەوێ‌ لە بەژنی "وڵاتی دایك" جیایان بكەنەوە و بیری ناسیۆنالیستیی گەلانی ئێرانی بە هەوڵێكی بچووك دادەنا و هەڵبژاردنی سەردێڕی ئەم شێعرەش هەر لەو بیرۆكەوە سەرچاوە دەگرێ‌.

لەبەر رۆحی كوردە بچووكەكان *

خەڵقی كورد بۆ كەسبی شەرەف حازر جەنگە

ئەی میللەت كورد! هەڵسە، كە ئەم نوستنە نەنگە

فەرموویە نەبی: حوبی وەتەن مایەی دینە

مونكیر بە خودا، كافر و مەلعوون و مەلەنگە

هەر قەومێ‌ كە ئەسڵ و نەسەبی خۆی نەزانێت

رووی رەوشەنی ئەڵبەتە سا وەك شەوەزەنگە

هەم تەنبەڵی و هەم عیزەت و ئیقباڵ!

ئەم كارە كحاڵاتە و ئەم قافیە، لەنگە

كوردان كە هەموویان"مەدی" و ئەسڵی كیانن

لەم فكرە چلۆن غەفڵەتیان كرد، ئەمە "رەنگە"

ئەی كوردی بچووكان! هەموو تاریخ بخوانن

تا بابی خۆتان زوو بشناسن، كە درەنگە

خەسمی لەگەڵ خاكی وەتەن زیللەت و نەنگە

هەركەس كە دەڵێ‌ كورد لە ئێران لێ‌ جیابوو،

یا خائینی كوردانە، وەیا شێت و جەفەنگە

كرمانج، ئەدی ئیلحاق بە ئێران بكەی ئاخر

دەست وەقتێ‌ كە مولحەق وەتەن خوە بوو، قەشەنگە

ئەسڵی مەد و ساسانی و، بیگانە لە ئێران!

ئەم مەسئەلە كەیفیەتی ئایینە و سەنگە

رێگەی تەرەب و مەیكەدە لاهووتی دەزانێت

ئەمما لە فیراقی وەتەنی حەوسەلە تەنگە

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

• : زاڕۆكان، منداڵان: لاهووتی ئەم شێعرەی بۆ منداڵانی كورد نووسیوە

سەرچاوە:

1 ـ وتارێكی بەڕێز ئەنوەر سوڵتانی، لێكۆڵەری كورد

2 ـ ئینتێرنێت

 

نووسین له‌ رێکه‌وتی شنبه 1390/09/05له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح







ئه‌مڕۆ پانزه‌هه‌مین فێستیڤاڵی‌ گه‌لاوێژ به‌دابه‌ش كردنی‌خه‌ڵاتی‌ فێستیڤاڵ به‌سه‌ر سه‌ركه‌وتوانی‌ هه‌رسێ‌ بواری‌ (شیعر،چیرۆك، لێكۆڵینه‌وه‌) و خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان به‌سه‌ر ژماره‌یه‌ك له‌ئاماده‌بووان‌ كۆتایی‌ به‌ چالاكییه‌كانی‌هێنا.

وه‌ك نه‌ریتێكی‌ ساڵانه‌ی‌ بنكه‌ی‌ روناكبیری‌ گه‌لاوێژ،له‌22ی‌ ئه‌م مانگه‌دا له‌هۆڵی‌ ته‌وار له‌شاری‌ سلێمانی‌ پانزه‌هه‌مین فێستیڤاڵی‌گه‌لاوێژ  بە بەشداری میوانانی خۆماڵی و بیانیده‌ستی‌ به‌چالاكیه‌كانی‌ كرد، پاش پێشكه‌شكردنی‌ به‌رهه‌مه‌ به‌شدار بووه‌كانی‌ فێستیڤاڵله‌ماوه‌ی‌ چوار رۆژی‌ فێستیڤاڵدا، ئه‌مڕۆ 25/11/2011 فێستیڤاڵه‌كه‌ به‌دابه‌شكردنی‌خه‌ڵاتی‌ هه‌ردی‌‌و خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان‌و خه‌ڵاتی‌ فێستیڤاڵ كۆتایی‌ به‌چالاكیه‌كانی‌هات.

چیرۆكنووس شاڵاو حەبیبە، براوەی خەڵاتی یەكەمی چیرۆك لەمبارەوە  راگەیاند "لەچاو ساڵان فیستیڤاڵەكە میوانی بیانی زێتر تێیدابەشداربوون". ئەوەشی وت "دەستەی لیژنەكان بۆ هەڵسەنگاندنی دەقەكان باشبوون". بەلام رەخنەی لە ئەدای فیستیڤاڵەكە گرت و وتی "لەرووی ئامادەكاریو رێكخستن و مێكانیزمی بەڕێوەبردنەوە كەم و كوڕی هەبوو و وەكو پێویست نەبوو".ئاشكراشی كرد كە بەگوێرەی پێویست كات نەدراوە بە بەشداربووان بۆ خوێندنەوەی دەقەكانیانبە تایبەتی بۆ لێكۆڵینەوەكان.

خه‌ڵاته‌كانی‌ پانزه‌هه‌مین فێستیڤاڵی‌ گه‌لاوێژ پێشكه‌شبه‌م به‌ڕێزانه‌ كرا:

*خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ چیرۆك بۆ چیرۆكنوس:

- شاڵاو حه‌بیبه‌.

*خه‌ڵاتی‌ دووه‌می‌ چیرۆك بۆ چیرۆكنوس:

- ئومێد حاجی‌ عوسمان.

*خه‌ڵاتی‌ سێیه‌می‌ چیرۆك بۆ چیرۆكنوس:

- توانا ئه‌مین.

*خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ شیعر به‌هاوبه‌شی‌ بۆ هه‌ردووشاعیر:

١- به‌شدار سامی‌.

٢- سواره‌ نه‌جمه‌دین.

*خه‌ڵاتی‌ دووه‌می‌ شیعر به‌هاوبه‌شی‌ بۆ هه‌ردووشاعیر:

١- فاتمه‌ فه‌رهادی‌.

٢- ئازاد به‌هین.

*خه‌ڵاتی‌ سێیه‌می‌ شیعر به‌هاوبه‌شی‌ بۆ هه‌ردووشاعیر:

١- رێبین ئه‌حمه‌د خدر.

٢- پشتیوان عه‌لی‌.

*خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ:

- گوڵاڵه‌ كه‌مانگه‌ر.

*خه‌ڵاتی‌ دووه‌می‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ:

ـ سۆران ئه‌حمه‌د چۆمانی‌.

*خه‌ڵاتی‌ سێیه‌می‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ:

- موحسین عوسمان.

*خه‌ڵاتی‌ بادینان بۆ شیعر‌و چیرۆك‌و لێكۆڵینه‌وه‌:

- خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ شیعر بۆ (مه‌هدی‌ حاجی‌).

- خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ چیرۆك بۆ (كیڤی‌ عارف).

- خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ (تێلێ‌ساڵح موسا).

*خه‌ڵاتی‌ هه‌ردی‌ ئه‌مساڵ بۆ به‌ڕێز:

- وه‌رگێڕ‌و نوسه‌ر (مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی‌).

*خه‌ڵاتی‌ بنكه‌ی‌ گه‌لاوێژ بۆ به‌ڕێزان:

١- مانوێل مارتۆرێل- نوسه‌ری‌ ئیسپانی‌.

٢- گوڵته‌كین ئێمره‌-شاعیر‌و نوسه‌ری‌ تورك.

٣- دانیل باكس-نوێنه‌ری‌ رۆژنامه‌نوسان له‌په‌رله‌مانی‌ئه‌ڵمانیا.

٤- د.گابرییلا یۆنان-خۆرهه‌ڵاتناس‌و لێكۆڵه‌ری‌ئه‌ڵمانی‌.

*خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان بۆ به‌ڕێزان:

١- ره‌خنه‌گری‌ عێراقی‌ (یاسین نه‌سیر).

٢- نوسه‌ر‌و شاعیری‌ توركمان (ره‌مزی‌ چاوش).

٣- مامۆستا (جه‌مال خه‌زنه‌دار).

*خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان بۆ به‌ڕێزان:

١-مامۆستا (جاسم عاسی‌).

٢-شاعیری‌ پۆڵۆنی‌ (د.داریۆس له‌بیۆدا).

٣-شاعیر (نه‌وزاد ره‌فعه‌ت).

٤- به‌ڕێز (حه‌نا عه‌بدولئه‌میر رۆفۆ).

٥-دكتۆر (سه‌نا شه‌علان).

٦-خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان بۆ هونه‌رمه‌ندای‌ شێوه‌كاری‌خانه‌قین.

٧-خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان بۆ كه‌ناڵه‌ گه‌لی‌كوردستان‌و كوردسات، كه‌ رۆژانه‌ له‌هۆڵه‌كه‌دا ئاماده‌بوون.

نووسین له‌ رێکه‌وتی یکشنبه 1390/08/22له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

  تا، سەبووری ...

شەریف فەلاح

بە باڵای شاخا تا قووڵایی دەشت،

گڕای گڕ دووری.

***

لە زەنوێری چیاوە تا قریوەی شار،

بڕای بڕ تاسە،

لێوڕێژ لە زڵەی زەمان،

لێوان لێو ترس.

***

لە لێوارەی بێ‌ ئوقرەیی پرسیاری رووت،

تا بێشەڵانی پیر

گوڕای گوڕ سەبووری.

***

حەسرەتی ماچی تەوێڵی

 نیشتمان و ئەم هەموو پاڕانەوە،

تا یەلدای دووریتان پڕین لە خۆزگە،

تا بن میچی ئاسمانی شاخ

دۆڵا و دۆڵ گورگ

***

هەرێمی رۆحی كوێستان و

كازیوەی تەزیوی، تەریكی تاریكی

پڕاوپڕ رووناكی

***

جەزبەی عەشقی مناڵی،

سێبەری یادێك و كوڵۆڵیی

خەونە ئەرخەوانییەكان،

تا بەرەبەیانی گەورەییمان

پەڕانپەڕ دار.

***

هێور بەوە

جادەكان پڕن

لە زایەڵەی سەفەر،

رێگاكان تژین لە حەیرانی

كیژێكی چاو سەقەری نامەبەر.

***

گوژمێك هات و

بادەی تاڵی ئەم خۆزگەیەش

نەگەیشتە لێوی وشكی

تاسەبار و پڕ سەبووریم.

20ی خەزەڵوەری 1390ی هەتاوی


نووسین له‌ رێکه‌وتی شنبه 1390/08/21له‌لایه‌ن شه‌ریف فه‌لاح

وتوویژ لەگەڵ سدیق بابایی نووسەر و باسکار لەبارەی میژووی دیالکت و ئەدەبی گۆران (هەورامی)

بۆ خویندنەوە برۆنە ژمارە ١٧٤ی گۆڤاری رامان

www.raman-media.net

http://www.raman-media.net/174/r12.pdf

اسلایدر