شەریف فەلاح

كوردستانی ئێران كە پێكهاتووە لە چوار پارێزگای ئیلام، كرماشان، كوردستان و ئازەربایجانی رۆژئاوا، نەتەوەی كوردی تێدا دەژی كە بە زمانی كوردی و بە زاراوە و دیالێكتە جۆراوجۆرەكانی قسە دەكەن. بە درێژایی مێژوو ئەم نەتەوەیە لە مافە فەرهەنگی و سیاسییەكانی بێبەش بووە و لەلایەن حكوومەتەكانی زاڵ بەسەر ئێرانەوە بە فەرمی ئیزنی خوێندن و نووسین بە زمانی كوردی نەدراوە كە ئەمە یەكێكە لە گرفت و ئاستەنگە فەرهەنگی و سیاسییەكانی نەتەوەی كورد لە كوردستانی ئێران. 

زمانی دایك وەك یەكەمین دیاری و تووشە كە هەر لە سەرەتای منداڵییەوە لە دایك و باب و لە داوێنی بنەماڵەوە لە رێگای داب و نەریت، هەڵسوكەوت، خواردن گۆ كردن، ئاخاوتن و... بۆ منداڵ دەگوازرێتەوە، هەوێن و جەوهەری پەروەردە و قاڵب گرتنی فكر و جیهانبینیی تاكە. پەرەروەدە بە زمانی دایك و خوێندن و نووسین بەو زمانە یەكێك لە سەرەكی و ئاسایی‌ترین مافە سروشتییەكانی هەر مرۆڤێكە. 

زمان وەك كۆڵەكە و شادەمار و رۆحی نەتەوە لە پرۆسەی فەرهەنگسازیدا دەورێكی ئێجگار گرینگ دەگێڕێت، لە رێگای زمانەوە مرۆڤ سەرەتا پێناسە و شوناسی فەرهەنگی و نەتەوەیی تاك وەردەگرێت و لە سنوورێكی بەبڵاوتر و لە كۆمەڵگادا شوناسێكی دیكەی كۆمەڵایەتی و فەرهەنگیشی پێ‌ دەبەخشێت.

ادامه مطلب...

شەریف فەلاح

قۆناغی دەسپێك، كۆماری كوردستان:

بۆخستنە بەرباسی رەوتی رۆژنامەگەری هاوچەرخی كوردی لە كوردستانی ئێران، ئەكرێ‌ سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران 1357 بكەینە بنەمایەك ‌و رەوتەكە بە دوو قۆناغی بەر لە شۆڕش ‌و دوای شۆڕش دابەش بكەین.

بەرلە سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران، بە گوڕترین ‌و بەرچاوترین رەوت، ئەو سەردەم ‌و ماوە كورتە بووە كە دەسەڵاتی كۆماری كوردستان ئەویش لە ناوچەی باكوری كوردستانی ئێران لە ماكۆ ‌و "خۆی"یەوە بگرە تا دەگات بە بەشێك لە شاری سەقزی لەخۆ گرت، كە بە گوڕ ‌و تینێكی بەرفراوان و بە ئەندێشەیەكی نەتەوەیی ‌و بە پشتیوانیی دەسەڵاتی سیاسیی كۆماری كوردستان ‌و لەسەر دەستی چەندین ئەدیب، شاعیر ‌و رۆشنبیری بە توانا وەكوو: "سەیفولقوزات، مامۆستا هەژار، مامۆستا هێمن، عەبدولڕەحمان زەبیحی، حەسەن قزڵجی، سەید كامیل ئیمامی (ئاوات)، خاڵەمین، عەباس حەقیقی ‌و هێدی" و هتد...چەندین گۆڤار ‌و رۆژنامەیان وەكوو كوردستان، هەڵاڵە، نیشتمان، گڕ‌وگاڵی منداڵانیان چاپ ‌و بڵاو كردەوە، بەڵام ئاستی وەشان ‌و ئەو ناوچانەی كە ئەم پەرتووكانەی تێدا بڵاو دەكرایەوە لە شارەكانی باكوری كوردستانی رۆژهەڵات تێنەپەڕی كە هۆكارە دەرەكی ‌و ناوخۆییەكانی ببوونە هۆی رەخساندنی.

هەر لەو ماوە كورتەدا پۆلێ‌ چاپەمەنی، كتێب ‌و پەرتوكی كوردی هاتنە مەیدانی رۆشنبیری ‌و زمان ‌و ئەدەبی كوردی بووژایەوە، هەرچەند ئەو تەوژمە ئەدەبی ‌و رۆشنبیرییە نەگەیشتە شارەكانی پارێزگاكانی كوردستان، كرماشان ‌و ئیلام، بەڵام ناڕاستەوخۆ كاریگەری هەبووە، بە كپ كردنی ئەو هەلە لەلایەن دەسەڵاتی حكوومەتی پەهلەوییەوە رەوتەكەش راوەستاوە ‌و دام دەزگای حكوومەتی پاشایەتی وەك حكوومەتی پێشووی توركیە هەوڵی یەكدەست كردنی زمان ‌و كولتووری نەتەوەكانی ئێران ‌و تواندنەوەیان هەوڵەكانی خۆی حشتە گەڕ.
لە ساڵی 1325ی هەتاوییەوە هەتا سەرەتای شۆِڕشی 1357 لە ئێران بە قۆناغی تاریك و تەمومژاویی رەوتی رۆژنامەگەریی كوردی لە كوردستانی ئێران دێتە ئەژمار و جیالە نامیلكە و بڵاوكراوەی حیزب و رێكخراوە سیاسیەكان لە شاخ كە بە نهێنی چاپ دەبوون، هیچ بڵاوكراوەیەكی تر بە فەرمی لە ماوەی زیاتر لە 35 ساڵدا چاپ نەبووە.

ادامه مطلب...

لەباری ئەدەبی زارەکی و خەسڵەتەکانی 

سەرچاوە گۆڤاری رامان ژمارە ١٧٩

http://raman-media.net/179/r16.pdf

ئا: شەریف فەلاح

مارف یەك لەو كەسایەتیە گەنجە كۆچ كردوانە ‌و یەكێك لە دەنگە دیار و رچەشكێنە پشوو درێژو بیرمەندەكانی بواری شێعری نوێی رۆژهەڵاتی كوردستان بوو كە كاریگەریی ئێجگار زۆری لەسەر بیروڕای لاوان، ئەدیبان‌و بەتایبەت رەوتی شێعری نوێی كوردی هەبووە كە مێژووی خۆی بە دیدێكی شارەستانیانە دەخوێندەوەو هەر بەو دیدەشەوە لە سەرەتاو قووڵایی مێژووەوە، گوێی لە بانگەوازی مرۆڤی سروشت دوستی نیشتمانەكەی خۆی دەگرت. مارف ویستی پەیامی دەردو ئازاری نەتەوەكەی بە هونەری شێعر دەر ببڕێ‌، نەك بە قسەی رووت‌و دروشمی سیاسی‌و پاڕانەوەو لاڵانەوەی رۆمانسیانە، كە بۆتە سیماو رواڵەتی زۆرینەی شاعێرانی ئەم سەردەمە؛ تەقەلای مارف لە شێعردا تەقەلایەك بوو بۆ گۆڕانی بنەڕەتی بە تەنیا، نەك لەناو دەستەو تاقمێكدا هەر چەند مارف بە دڵنیایی‌و وشیارییەوە دەیزانی ئەم تەقەلایە بەرەو تەنیایی‌و دابڕانی دەبات‌و لە هەموو قۆڵایی هەستیەوە هەستی بە تەنیایی دەكرد، بەڵام ئەو هەستەش كۆڵی پێ‌ نەداو بەرەو لووتكەو هەنگاوی هەڵدەهێنایەوە. ئەم گیانی تەنیاییەی شاعێر، كەلە ئاكامی هەڵوەدایی‌و گەڕان بە دوای ناسنامەیەكی تایبەتی‌و جیاوازدا، لە بەرهەمەكانیدا رەنگی داوەتەوە، كە بەڕای رەخنەگەران، ترس‌و گومانێكە، كە لە نەستی شاعێردا دروست بووە... ئەم ترس‌و گومانەش بەرەنجامی ئەندازەو رادەی ورەو بوێری شاعێرە؛ بۆ جێهێشتن‌و تێپەڕاندنی سنووری كەش‌و هەوایەی شێعری سەردەم كە ئەو شەپۆلە شێعرییەی لە ئامێز گرتبوو؛ كە مارفی تێدا دەژیا. واتە مارف چەندە هەوڵی دەدا لەو یاساو تایبەتمەندیە گشتییانەی شێعری دەروبەری خۆی یاخی بێت‌و دوور بكەوێتەوە، كە مارف لەم بەستێنەشدا زۆر سەركەوتنی بەدەسهێنا، وەك ئەوانەی دەیانهەوێ‌ لە زیندان هەڵبێن، یان ئەوانەی دەیانهەوێ‌ لە یاساو نەریتی كۆنی خێڵا یاخی بن، یان ئەوانەی دەیانهەوێ‌ لە كاروان دوور بكەونە، بەڵام دوور كەوتنەوەی مارف لە یاساو كاروان‌و هەڵاتن لە زیندان، بانگەوازو هەڕەشەیەكی نهێنی‌و شاراوە بوو كە لە قۆڵایی رۆح‌و هەناویدا ئابڵۆقەی دابوو كە هانی دەدا بۆ نوێبوونەوە‌و هانی دەدا بۆ گەڕانەوە بۆ ئامێزی ئەو كۆمەڵە پێوەندی‌و بیرەوەری‌و پاشخانە فەرهەنگییەی كە پێی پەروەردە كرابوو. كە بە درێژایی مێژووی مرۆڤایەتی ئەم دیاردەیە لە ئەدەب‌و هۆنەرو بوارەكانیتری كۆمەڵایەتیدا بەرەنجام‌و دەرهاویشتەی رەنگدانەوەو جێپەنجەی میرات ‌و كولتوورو فەرهەنگی نەوەكانی پێشووتر بوون لەسەر یەكتر.

مارف ئاغایی شاعێری نوێخواز و پشوو درێژی كورد ساڵی 1966 لە گوندی "وەزنێ"سەر بەشاری نەغەدە ـ ناوچەی "سندووس" لە رۆژهەڵاتی كوردستان لە دایك بووە.

كوڕی حاجی محەممەدی ئاغایی لە بنەماڵەی "پاشایی"یە.خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە شاری نەغەدە تەواو كرد.

لە گەرمەی خوێندنی ناوەندیدا لەگەڵ بنەماڵەكەی چوونەتە "شنۆ". لەوێش لە قۆناغی ئامادەییدا كە تێیدا ساڵێك زیندانی كراوە، لە خوێندن دابڕاوە.

ساڵی 1985 هاوكات لەگەڵ دامەزرانی بنكەی ئەدەبی و فەرهەنگی و گۆڤاری "سروە"دەستی بە بڵاو كردنەوەی شێعر و بەرهەم كردوە و دوو ساڵ دواتریش لە هەمان گۆڤار بۆته ئەندامی دەستەی نووسەران.

ئاكامی تەقەلاكانی بوووە مایەی بەرفراوان بوونی جۆغرافیا و خوێنەری گۆڤاری "سروە".

ساڵی 1988 لەگەڵ ئازەری سەمسامی ژیانی هاوبەشی دەست پێكرد و كچ و كورێك بە نێوی شەونم و پەیام بەرهەمی ژیانی هاوبەشیان بووە.

لە ساڵانی دوواییدا بەتاسەوە هەوڵی خۆفێر كردنی زاراوەكانی زمانی كوردی دەدا و لە هاوكاتیش لە ماوە‌یەكی كورتدا فێری زمانی ئینگلیزی بوو و ئاكامی ئەو تەقەلایەش وەرگێڕانی كتێبی "ناسیۆنالیستی كورد" بوو بۆ سەر زمانی كوردی.

چەند شێعرێكی:

1 - مانەوە

ئەم خۆشەویستە دڵڕەقە عیشق پەروەرەی

نە دەتوانم وەكوو كیژێك بیخەمە پاشتەركی ئەسپ و

لە ژێر سایەی زێڕوەشانی تریفەی مانگەشەوێك

هەڵێگرم

نە دەشتوانم هەرگیز دڵی لێ بەردەم و

خۆم گیرۆدەی كۆلكەزێڕینەی شوێنێكی دیكە بكەم

ناوی: خاكە

ئەم دەریایەی

نە دەتوانم لە جامی چاوەكانمدا رایگوێزم و

نە دەشتوانم لە دووری ئەو

لە ئۆقیانووسی هیچ شوێنێكی دیكەدا قومە ئاوێك

بخۆمەوە

ناوی: خەڵكە

من دەزانم دارستانی هەموو شوێنێك

جریوەی‌ گەرمی چۆلەكە و

رووباری هەموو وڵاتێك

دەنگی تاڤگە و رەنگی كەف و پێچ و پەنای ریگەی بەرەو

دەریایی هەیە

بەڵام چ بكەم لێرە نەبێ

نە گوێم چاكیان دەبیسێت و

نە چاوم چاكیان دەبینێ و

نەگیانم چاكیان هەست دەكا

***

2ـ من و تۆ

زەوی سەرسەوز و ئاسمان ساف

وە تۆ سەرخۆش

لە نێوان ئە‌رز و ئاسماندا.

"زەوی سەخت، ئاسمانیش دور"

وە من ماندوو

لە نێوان بەرد و باراندا.

3 ـ بەشی كۆتایی قەسیدەیەك بە نێوی" پەیام"

ئێمە گەڵاین

هەر بە سەوزی هەڵدەوەرین

مناڵین و

هەر لەلاویدا پیر دەبین

جاران خەڵكی وڵاتێك بووم

پاشان بووم بە خەڵكی شارێك

دواتر گوندێك، پاشان ئەشكەوت

ئێستا خەڵكی قوژبنێكم كە لەشم بشارێتەوە

جاران عاشقی فێعلێك بووم بە ناو"بارین"

كاتێ دەمبیست بە تاو هەڵدەهاتمە شەقام

یا بەفر بوو یانیش باران

بەڵام ئێستا كە بارینم گوێ لێ دەبێ

سام دەمگرێ

چونكە نازانم گوللەیە یان تۆپ باران.

پاش خزمەت و هەوڵ و تەقەلایەكی زۆر و ئەنجامدانی گەلێك كاری بەنرخ و پڕۆژەی نوێ‌ لە ناوەندی بڵاو كردنەوەی فەرهەنگ و ئەدەبی كوردی و گۆڤاری سروە، وەك رێكخستنی كۆنگرە، كۆنفراننسی ئەدەبی و فەرهەنگی هەر لە ئیلامەوە بگرە هەتا دەگاتە شاری ورمێ‌ و دامەزراندنی پێوەندییەكی زۆر لەگەڵ ئەدیب و نووسەرانی ناوچە جیاجیاكانی كوردستان بۆ كاری هاوبەشی فەرهەنگی، رۆژی 25 ڕێبەندانی 1376، دووی گەڕانەوەیان لە پرسەی "مینا خانم"ی خێزانی "پێشەوا قازی"،لەگەڵ دەستەی نووسەرانی گۆڤاری سروە، لە مەهابادەو بەرەو ورمێ، لە كاتێكدا لەگەڵ هاوڕێكانی لە رەوتی پەنجاساڵەی ئەدەبی كوردی دەدوا، بە كارەساتی دڵتەزێنی ئۆتۆمۆبیل،لەگەڵ دوو هاوڕێی تری،كاك جەعفەری قازی و كاك سەرتیپ مەنسووری، دڵە سەوز و پڕ ئەوینەكەیان لە لێدان كەوت.

مارف جگەلە وەرگێڕانی كتێبی "ناسیۆنالیزمی كورد" كتێبی شێعر و چێرۆكەكانی بە نێوی "زەوی سەخت و ئاسمانی دور"پاش مەرگی بڵاو بۆتەوە كە لەلایەن رەخنەگر و شارەزیانی شێعری هاوچەرخی كوردی لە كوردستانی ئێران بە كارێكی گرینگ و جۆرێك شێعری جیاواز لە قەڵەم داوە و چەندین لێكۆڵینەوەی لەبارەوە نووسراوە.

پاش چواردە ساڵ لە مەرگی ناوادەی مارف ئاغایی یەكێك لە سێكوچكەی جوانە مەرگی شێعری نوێ لە كوردستانی ئێران، ئێستاش سێبەری سەوزی شێعر و بیر و ئەندێشە دیارە و هەر باڵادەكات.

سڵاو لە شێعر و مارف و نیشتمان.

شەریف فەلاح

دوكتور ئیبراهیم یوونسی، نووسەر و وەرگێڕی بەناوبانگی كورد، دوای بەربەرەكانێیەكی زۆر لەگەڵ نەخۆشی، لە تەمەنی 85 ساڵیدا لە رێكەوتی 19ی رێبەندان، لە تاران ماڵ ئاوایی لە ژیان كرد.

داربەڕووەكانی بانە و گوڵاڵە سوورەكانی بناری سووركێو و و بەڕەزای سەرشاخی ئاربابا رۆژی هەینی وێڕای خەڵكی بە ئەمەگ و فەرهەنگ و ئەدەبدۆستی بانە و سەرجەم شار و شارۆچەكانی كوردستان لە ئاست كەسایەتیی بەرزی دوكتر ئیبراهیم یوونسی نووسەر و وەرگێڕی ناوداری كور كڕنۆشیان برد.

یوونسی قەڵەمێكی بە هەڵوێست، كۆڵنەدەر و پشوودرێژ و بەردەوام، سەرەتا بە سیاسەت فرچكی گرت، دواتر قەڵەمەكەی لە بواری هونەری وەرگێڕاندا تاقی كردەوە و لەو مەیدانەدا بەوپەڕی سەداقەت و راستگۆییەوە تەمەنێك خزمەتی بە بوارەكانی فەرهەنگ، ئەدەب، مێژووی هاوچەرخی سیاسیی ئێران و كوردستان كرد.

دوكتور یوونسی هەرچەند بەرهەمەكانی بە زمانی زگماكیی خۆی (كوردی) نەنووسیوە، بەڵام هزر و فكر، خەون و خولیا و ناوەرۆكی زۆرێك لە بەرهەمە داستانی و مێژووییەكانی دەرخەری ئەو راستییەن كە نەمر یووسنی كۆمەڵناس و شیكارێكی واقیع بینی كۆمەڵگای كوردی و مێژووی هاوچەرخی نەتەوەكەیەتی.

خەڵكی كوردستان نەتەنیا لەبەر، وەرگێڕانی دونكیشۆت، چارلز دیكێنز، ئیسپارتاكۆس و رۆمانەكانی : "گۆڕستانی غەریبان"، "دایكم دوو جار گریا"، " دادە شیرین"، "نزا بۆ ئارمین" و دەیان بەرهەمی ئەدەبی، مێژوویی و سیاسی و كۆمەڵایەتی و هونەری كە خولقاندوویە، بەڵكوو لەبەر ئەو هەموو بیرەوەرییانەی كەلە سەردەمی كوودیتای 28ی گەلاوێژی ساڵی 1332ی هەتاوی، لەبەر ئەو هەڵوێستەی كە دەیگوت" ئێمەی كورد جودایی خواز نین، بەڵكوو گرفت ئەوەیە كەلە ئێوە ئێرانی ترین"، لەبەر ئەوەی خۆشەویستی ئاو و خاك و دڵسۆزی نیشتمان و دۆزی رەوای گەلەكەی بوو، بۆیە لەسەر شان و پیلی ئەدیب، نووسەر و چالاكانی فەرهەنگیی كورد و ئێرانی لە رێوڕسمێكی شكۆدراردا گۆڕستانی سلێمان بەگی بانە، لە ئامێزی گرت.

رۆژی هەینی كاراكتێر و ئەكتەرانی نێو گۆڕستانی غەریبان شان بەشانی نووسەران و هونەرمەندانی كورد لە بانە لە رێوڕسمی ناشتنی تەرمی نەمر "یوونسی"دا چەمەر چۆپییان كێشا و رێزیان لە قەڵەمێكی داهێنەر و پشوو درێژ گرت.

دوكتور ئیبراهیم یوونسی كوڕی سلێمان بەگ خان و نەوەی یوونس خان ساڵی 1305 لە شاری بانە لەدایك بووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی هەر لە بانە تەواو كردووە و پاشان لە دەبیرستانی نیزامیی تاران درێژەی بە خوێندن داوە و بەهۆی چالاكیی سیاسی پاش كوودیتای 28ی گەلاوێژی 1332ی هەتاوی، لەلایەن رێژیمی پاشایەتیی ئێرانەوە دەستبەسەر كراوە كە سەرەتا حوكمی ئیعدامی بۆ دەرچووە كە دواتر كراوەتە زیندانی هەتاهەتایی و دوای ساڵێك راگرتن لە ژووری تاكەكەسی لە زیندانی "قەسر قەجەر" و 7 ساڵ لە بەندی گشتی لە زیندان ئازاد كراوە و پاش چوار ساڵ بێكاری، ساڵی 1344 لە ناوەندی ئاماری ئێران دامەزرا و درێژەی بە خوێندن داوە.

لە قوتابخانەی بەرزی ئابووری لە فەرانسە ناونووسی كردووە و ساڵی 1356 لە زانستگای سووربۆنی  پاریس دوكتورای لە بواری رامیاریی پەرەپێدان وەرگرتووە.

ساڵی 1356 كۆمەڵەی پارێزگاری لە مافی مرۆڤی دامەزراندووە و پاش شۆڕشی گەلانی ئێران لە كاتی سەرۆك وەزیریی مەهدی بازرگاندا وەك یەكەم پارێزگاری پارێزگای كوردستان دیاری كرا كە پاش دوو مانگ دەستی لەكار كێشایەوە.

ناوبراو زیاتر لە 10 نووسراوەی رۆمان و لێكۆڵینەوە لەسەر هونەری چیرۆك و رۆمان و هونەر و هەروەها زیاتر لە 60 وەرگێڕان لە كارنامەی ئەدەبیی خۆیدا تۆمار كردووە.

دوكتور یوونسی زۆربەری هەرە زۆری كارەكانی وەرگێڕانن لە زمانی بیانییەوە كە 10 بەرهەمی لە زمانی فەرەنسی و زیاتر لە 50 بەرهەمیشی لە ئینگلیزییەوە وەرگێڕاوە و 10 كتێیشی بۆ خۆی نووسیوە كە دەكرێ ئاژماژە بە "هونەری چیرۆك نووسی"، و رۆمانەكانی: "دایكم دوو جار گریا، گۆڕستانی غەریبان، دادە شیرین، چرۆ كردنی باخ، خەمی شەوی بێ كۆتایی" و لە بەرهەمە وەرگێڕانەكانیشی وەك نموونە بەرهەمەكانی"ئارەزووی مەزن، ئێسپارتاكووس، مێژووی ئەدەبیاتی رووسیە، لایەنەكانی رۆمان، چیرۆكی دوو شار، دەفتەری یاداشتی رۆژانەی نووسەرێك، سێ هاوڕی و مێژووی كۆمەڵایەتیی هونەر" و.... بهێنینەوە.

یوونسی لەبارەی مێژووی ئەدەبیاتی ئێران و جیهان و بەتایبەت چیرۆك و رۆمان و هونەر، هەم لە بیاڤی سیاسی، مێژووی ئێران و لێكۆڵینەوە لەبارەی كوردستان و هەم مێژووی شەڕ بەرهەمی نووسین و وەرگێڕانی هەیە.

خەڵكی فەرهەنگ و ئەدەبدۆستی بانە بە بۆنەی ناشتنی ئەو كەسایەتیە بەرزە فەرهەنگییەی كورد ستادێكی خەڵكییان پێكهێناو و رۆژی هەینی 21ی رێبەندان لە رێوڕسمێكی بەشكۆدا بە بەشداریی جەماورەی خەڵك و بەتایەیت چالاكانی فەرهەنگی و ئەدەبیی ناوچە جیاجیاكانی كوردستانی ئێران لە گۆڕستانی سلێمان بەگی بانە ئەسپەردە كرا.

بەو هیوایەی رێبوارانی نووسین و داهێنان و چالاكانی فەرهەنگی درێژەپێدەری رێگاكەی بن، رۆحی شاد بێت.

 

ادامه مطلب...

عەباس مەعرووفی     و: شەریف فەلاح

رێگا درێژ و نەبڕاوە بوو، من لە تەپۆڵكەی ماهووریەوە سەركەوتم و لە سەراولێژییەكەدا  جاڕە گەنمێك هەبوو بە گوڵی زەرد و سپی لێرە و لەوێ‌. خۆریش لە شوێنێك بوو كە نەمدەدیت، یەك دوو دارێكیش لە خوارترەوە لەژێر تینی هەتاودا ئارەقیان دەڕشت. بەدوای جۆگە یان رووبارێكی ئاودا چاوم دەگێڕا كە ئاوێك بە سەروچاومدا بكەم، لەبیری ئاوێنەدا بووم. پتر لە گشت بەدوای ئاوێنەدا ئەگەڕام. دەمزانی سەروسەپكم شێواوە و هەتا بە تۆ گەیشتبام، دەبا زۆر رێگای دیكەم بڕیبا.

هەموو شوێنێك لە یەك دەچوو؟ هەتا ئێستا نەمدیتووە شوێنێك لە شوێنێكی دیكە بچێ‌، هەر دارێك بۆ خۆی لق و بەژن و گەڵایەكی هەیە، هەر دەشتێك عەتر و بۆنی خۆی دەپڕژێنێ‌، تۆ لەگەڵ هەموان جیاوازی، بە چەشنێك كەلە نێوان هەزاران مرۆڤدا بە دەنگی هەناسەكانتدا تۆم دەناسییەوە، دڵەكوتە و شڵەژانەكانت لەو شەوانەی كەلە خەو رادەچڵەكای و یەكڕاست ئەهاتیە ژووری كارەكەم هەتا لە ئامێزت گرم و ئارامت بكەمەوە.

"خەونت بینیوە؟"

"ئم."

هەروا لە باوەشمدا لە پشت میزەكەوە چاوت دەبڕیە چەند هێڵیك و هەڵم دەگرتی و دەمبردی كە بخەوییەوە.

" تۆ نازنازییە بچكۆلانەكەی منی؟"

"ئم."

ادامه مطلب...

شەریف فەلاح

ئەوبولقاسم لاهووتی كرماشانی (1264 - 1336) سیمایەكی ناسراوی ئەدەبی، رۆشنبیری و سیاسیی دەورەی مەشرووتەی ئێران بووە و دواتر بۆتە ئەندامی حیزبی توودە و چۆتە ناو هێزی نیزامییەوە و پلەی سەرگوردی پێدراوە، لە سەردەمی رەزا شادا بەهۆی بیروباوەڕی سیاسیەوە حوكمی ئیعدامی بۆ بڕاوەتەوە، بەڵام توانیویە هەڵبێت و پەنا بەرێتە بەر یەكیەتیی سۆڤیەت. بۆ ماوەیەك پۆستی وەزیری فەرهەنگ و هونەری تاجیكستانی سەردەمی یەكیەتیی سۆڤیەت بووە و لەو ناوچەیە رەوتی شانۆی "ئۆپێرا"ی بنیات ناوە و لەناو كانوونی نووسەرانی شۆرەویدا جێگە و پێگەیەكی تایبەتی هەبووە و بۆ ماوەیەك لەناو لیژنەی بەڕێوبەریی نووسەرانی شۆرەویدا جێگری ماكسیم گورگی نووسەری گەورەی رووس بووە.

 لاهووتی هەتا كۆتایی ژیانی نەگەڕایەوە ئێران و هەر ئەو خۆشەویستیەی وای لێكرد كە كاتێك لە ساڵی 1336 لە تەمەنی 72 ساڵی لە مسكۆ كۆچی دوایی كرد بە رێز و حورمەتەوە لە گۆڕەستانی "نۆڤۆدویچی"ی مسكۆ و لە ریزی گەورە نووسەر و سیاسەتمەدارانی یەكیەتیی سۆڤیەت وەك: گوگول، خرۆشچوف، ئانتوان چوخوف، تۆپۆلۆف و... بنێژری.

لە سەردەمی لاویەتیدا لە كرماشان بە هاوكاریی چەند كەسێكی تر "رۆژنامەی بیستوون"ی چاپ كردووە، لاهووتی شاعێرێكی ناسراو و خاوەن دیوانی فارسیە و بە یەكێك لە گرینگ و جیدیترین شاعێرانی نوێخوازی ئێران و چینی كرێكاری ئێران و تاجیكستان دێتە ئەژمار. ئەبولقاسم لاهووتی بە یەكەم پێشڕەوی نوێ‌ كردنەوەی شێعری فارسی لە ئێران دادەنرێت و یەكەم شاعێری پڕۆلیتاریای ئێرانە. لاهوونی لە ئازاد كردنی شێعری فارسی كۆت و بەندی كێش و سەروا لە ئاستی ئێراندا شوێن پەنجەی دیارە، لاهووتی دەیتوانی لە بواری پرۆسەی نوێكردنەارسیدا بەرلە نیما یووشیج شۆِشێك وەڕی بخات، بەڵام بەداخەوە شێعری كردە قوربانیی سیاسەت، چونكە بەهۆی تێكەڵاو بوونی بە سیاسەت و بیری چەپ كەمتر توانی لەم بارەوە خۆی دەربخات و كەمتریش لەبارەیەوە لێكۆڵینەوە و چاقاخ بوونی بەرهەمەكانی لە ئێران لەسەر دەمی حكوومەتی پاشایەتیدا هۆیەكی دیكەی ئەو لەبیر كرانەیەتی.

زمانی شێعریی لاهووتی زمانێكی سادە و رەوان و خەڵكی بووە و لە قاڵبی غەزەل، تەركیب بەنددا شێعری بەرزی فارسیی داناوە و ئەم بەرهەمانەی لێ‌ بەجێماوە: 1 ـ كاوە ئاهەنگەر(1947) 2 ـ قەسیدەی كێرملین ( 1923) 3 ـ تاج و ئاڵا (1935) 4 ـ كۆمەڵە شێعر( 1960 ـ 1363).

شێعرە فارسیەكانی لاهووتی  هەرچەند چەندین جار لە ئێران و یەكەیتیی سۆڤیەت بڵاو كراونەتەوە، بەڵام بەهۆی هەڵوێستی توندی بەرامبەر بە دەرەبەگ، سەرمایەدار، شا، مەلا، شێخ و ئایین، جگەلە هێندێ‌ بڕگەیی مێژوویی نەبێت، بە ئازادی لەناو خۆی ئێران لەبەر دەستی خوێنەراندا نەبووە.

ئەبولقاسم لاهووتی، ساڵی 1304 لە شاری كرماشان لەدایك بووە، دایكی لە هۆزی "سنجاوی" بووە و باپیرانی باوكی خەڵكی باشووری ئێران بوون، باوكی لاهووتی"میرزا ئەخمەد ئیلهامی" شاعێر بووە و دوو كۆمەڵە شێعری لە كرماشان و تاران چاپ كراون.

هەرچەند هێندێ‌ بەڵگە لەبەر دەست دان كە لاهووتی تەنیا شێعری فارسی نووسیبێت، بەڵام نووسەر و لێكۆڵەری گەورەی كورد "محەممەد عەلی سوڵتانی" لە بەرگی سێهەمی كتێبی "حەدیقەی سوڵتانی"دا  نووسیویە لاهووتی لە سەرەدەمی مێرمنداڵیدا شێعری هەجو و تەنزی كوردی بۆ هاوگەڕەكەكانی لە كاتی شەڕە گەڕەكدا خوێندووە. دواتر لاسایی شێعری ئایینی ـ حەیرانعەلیشانی كردۆتەوە، پاشان لە قۆناغی لاویەتیدا سەردانی سلێمانی، كەركووك و ئەستەمبۆڵی كردووە و لەوێ‌ ژیاوە و هات و چۆی لای شێخی بەردە قارەمانی كردووە كە ئەودەم لە بەندی بریتانیاییەكاندا یەخشیر كرابوو، چۆن دەكرێت و دەگونجێت بە كوردی شێعری نەنوسیبێ.

هەتا ئێستا بە هەوڵ و تەقەلای توێژەر و دلسۆزانی ئەدەب و مێژووی كورد وەك: محەممەدی مەلا كەریم، حەسەن قازی، ئەنوەر سوڵتانی و محەممەد عەلی سوڵتانی، سێ‌ پارچە شێعری لاهووتی كە بە زمانی كوردی نووسیویەتی، دۆزراونەتەوە و لە گۆڤار و ماڵپەڕە كوردییەكاندا چاپ كراون.

1 ـ پارچە شێعری یەكەم لە ژمارە 25ی ساڵی پێنجەمی گۆڤاری "ژین"دا بڵاو كراوەتەوە، واتە هی ئەو بڕگەیەی ژیانی لاهووتیە كەلە ئەستەمبۆڵ ژیاوە كە دەكاتە دەوروبەری ساڵانی 1919 و 1920ی زایینی.

2 ـ پارچە شێعری دووهەم مامۆستا مەحەممەد عەلی سوڵتانی ساڵی لە 2000دا بڵاوی كردۆتەوە كە رێكەوتی نووسینی بۆ دیاری نەكراوە.

3 ـ پارچە شێعری سێهەم لە ژمارە 23ی گۆڤاری ژین چاپی 28/8/1919ی ئەستەمبۆڵ دا بڵاو كراوەتەوە.

دیارە بەهۆی مێژووی ژیانی سیاسی و فكریی لاهووتی، لە ئەندێشە و نووسین و شێعرەكانیدا خاوەن بیرۆكەیەكی توندوتۆڵی ئێرانگەرێتی و لایەنگری پاراستنی یەكڕیزیی گەلانی ئێران بووە و هەر هەنگاوێكی گەلانی ئێرانی لەپێناو سەربەخۆیی نەتەوەیی، بە پیلانی ئیمپریالزم زانیوە كە ئەو سەردەمە دروشم بووە و لاهووتی لە هەر دوو ئەو پارچە شێعرەیدا كەلە گۆڤاری ژین بڵاو كراوەتەوە، بانگی كورد دەكات لەگەڵ گەلانی دیكەی ئێران یەك بگرن و فریوی بێگانان نەخۆن. بە وتەی ئەو كە گوایە دەیانهەوێ‌ لە بەژنی "وڵاتی دایك" جیایان بكەنەوە و بیری ناسیۆنالیستیی گەلانی ئێرانی بە هەوڵێكی بچووك دادەنا و هەڵبژاردنی سەردێڕی ئەم شێعرەش هەر لەو بیرۆكەوە سەرچاوە دەگرێ‌.

لەبەر رۆحی كوردە بچووكەكان *

خەڵقی كورد بۆ كەسبی شەرەف حازر جەنگە

ئەی میللەت كورد! هەڵسە، كە ئەم نوستنە نەنگە

فەرموویە نەبی: حوبی وەتەن مایەی دینە

مونكیر بە خودا، كافر و مەلعوون و مەلەنگە

هەر قەومێ‌ كە ئەسڵ و نەسەبی خۆی نەزانێت

رووی رەوشەنی ئەڵبەتە سا وەك شەوەزەنگە

هەم تەنبەڵی و هەم عیزەت و ئیقباڵ!

ئەم كارە كحاڵاتە و ئەم قافیە، لەنگە

كوردان كە هەموویان"مەدی" و ئەسڵی كیانن

لەم فكرە چلۆن غەفڵەتیان كرد، ئەمە "رەنگە"

ئەی كوردی بچووكان! هەموو تاریخ بخوانن

تا بابی خۆتان زوو بشناسن، كە درەنگە

خەسمی لەگەڵ خاكی وەتەن زیللەت و نەنگە

هەركەس كە دەڵێ‌ كورد لە ئێران لێ‌ جیابوو،

یا خائینی كوردانە، وەیا شێت و جەفەنگە

كرمانج، ئەدی ئیلحاق بە ئێران بكەی ئاخر

دەست وەقتێ‌ كە مولحەق وەتەن خوە بوو، قەشەنگە

ئەسڵی مەد و ساسانی و، بیگانە لە ئێران!

ئەم مەسئەلە كەیفیەتی ئایینە و سەنگە

رێگەی تەرەب و مەیكەدە لاهووتی دەزانێت

ئەمما لە فیراقی وەتەنی حەوسەلە تەنگە

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

• : زاڕۆكان، منداڵان: لاهووتی ئەم شێعرەی بۆ منداڵانی كورد نووسیوە

سەرچاوە:

1 ـ وتارێكی بەڕێز ئەنوەر سوڵتانی، لێكۆڵەری كورد

2 ـ ئینتێرنێت

 

ئه‌مڕۆ پانزه‌هه‌مین فێستیڤاڵی‌ گه‌لاوێژ به‌دابه‌ش كردنی‌خه‌ڵاتی‌ فێستیڤاڵ به‌سه‌ر سه‌ركه‌وتوانی‌ هه‌رسێ‌ بواری‌ (شیعر،چیرۆك، لێكۆڵینه‌وه‌) و خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان به‌سه‌ر ژماره‌یه‌ك له‌ئاماده‌بووان‌ كۆتایی‌ به‌ چالاكییه‌كانی‌هێنا.

وه‌ك نه‌ریتێكی‌ ساڵانه‌ی‌ بنكه‌ی‌ روناكبیری‌ گه‌لاوێژ،له‌22ی‌ ئه‌م مانگه‌دا له‌هۆڵی‌ ته‌وار له‌شاری‌ سلێمانی‌ پانزه‌هه‌مین فێستیڤاڵی‌گه‌لاوێژ  بە بەشداری میوانانی خۆماڵی و بیانیده‌ستی‌ به‌چالاكیه‌كانی‌ كرد، پاش پێشكه‌شكردنی‌ به‌رهه‌مه‌ به‌شدار بووه‌كانی‌ فێستیڤاڵله‌ماوه‌ی‌ چوار رۆژی‌ فێستیڤاڵدا، ئه‌مڕۆ 25/11/2011 فێستیڤاڵه‌كه‌ به‌دابه‌شكردنی‌خه‌ڵاتی‌ هه‌ردی‌‌و خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان‌و خه‌ڵاتی‌ فێستیڤاڵ كۆتایی‌ به‌چالاكیه‌كانی‌هات.

چیرۆكنووس شاڵاو حەبیبە، براوەی خەڵاتی یەكەمی چیرۆك لەمبارەوە  راگەیاند "لەچاو ساڵان فیستیڤاڵەكە میوانی بیانی زێتر تێیدابەشداربوون". ئەوەشی وت "دەستەی لیژنەكان بۆ هەڵسەنگاندنی دەقەكان باشبوون". بەلام رەخنەی لە ئەدای فیستیڤاڵەكە گرت و وتی "لەرووی ئامادەكاریو رێكخستن و مێكانیزمی بەڕێوەبردنەوە كەم و كوڕی هەبوو و وەكو پێویست نەبوو".ئاشكراشی كرد كە بەگوێرەی پێویست كات نەدراوە بە بەشداربووان بۆ خوێندنەوەی دەقەكانیانبە تایبەتی بۆ لێكۆڵینەوەكان.

خه‌ڵاته‌كانی‌ پانزه‌هه‌مین فێستیڤاڵی‌ گه‌لاوێژ پێشكه‌شبه‌م به‌ڕێزانه‌ كرا:

*خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ چیرۆك بۆ چیرۆكنوس:

- شاڵاو حه‌بیبه‌.

*خه‌ڵاتی‌ دووه‌می‌ چیرۆك بۆ چیرۆكنوس:

- ئومێد حاجی‌ عوسمان.

*خه‌ڵاتی‌ سێیه‌می‌ چیرۆك بۆ چیرۆكنوس:

- توانا ئه‌مین.

*خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ شیعر به‌هاوبه‌شی‌ بۆ هه‌ردووشاعیر:

١- به‌شدار سامی‌.

٢- سواره‌ نه‌جمه‌دین.

*خه‌ڵاتی‌ دووه‌می‌ شیعر به‌هاوبه‌شی‌ بۆ هه‌ردووشاعیر:

١- فاتمه‌ فه‌رهادی‌.

٢- ئازاد به‌هین.

*خه‌ڵاتی‌ سێیه‌می‌ شیعر به‌هاوبه‌شی‌ بۆ هه‌ردووشاعیر:

١- رێبین ئه‌حمه‌د خدر.

٢- پشتیوان عه‌لی‌.

*خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ:

- گوڵاڵه‌ كه‌مانگه‌ر.

*خه‌ڵاتی‌ دووه‌می‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ:

ـ سۆران ئه‌حمه‌د چۆمانی‌.

*خه‌ڵاتی‌ سێیه‌می‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ:

- موحسین عوسمان.

*خه‌ڵاتی‌ بادینان بۆ شیعر‌و چیرۆك‌و لێكۆڵینه‌وه‌:

- خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ شیعر بۆ (مه‌هدی‌ حاجی‌).

- خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ چیرۆك بۆ (كیڤی‌ عارف).

- خه‌ڵاتی‌ یه‌كه‌می‌ لێكۆڵینه‌وه‌ بۆ (تێلێ‌ساڵح موسا).

*خه‌ڵاتی‌ هه‌ردی‌ ئه‌مساڵ بۆ به‌ڕێز:

- وه‌رگێڕ‌و نوسه‌ر (مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی‌).

*خه‌ڵاتی‌ بنكه‌ی‌ گه‌لاوێژ بۆ به‌ڕێزان:

١- مانوێل مارتۆرێل- نوسه‌ری‌ ئیسپانی‌.

٢- گوڵته‌كین ئێمره‌-شاعیر‌و نوسه‌ری‌ تورك.

٣- دانیل باكس-نوێنه‌ری‌ رۆژنامه‌نوسان له‌په‌رله‌مانی‌ئه‌ڵمانیا.

٤- د.گابرییلا یۆنان-خۆرهه‌ڵاتناس‌و لێكۆڵه‌ری‌ئه‌ڵمانی‌.

*خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان بۆ به‌ڕێزان:

١- ره‌خنه‌گری‌ عێراقی‌ (یاسین نه‌سیر).

٢- نوسه‌ر‌و شاعیری‌ توركمان (ره‌مزی‌ چاوش).

٣- مامۆستا (جه‌مال خه‌زنه‌دار).

*خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان بۆ به‌ڕێزان:

١-مامۆستا (جاسم عاسی‌).

٢-شاعیری‌ پۆڵۆنی‌ (د.داریۆس له‌بیۆدا).

٣-شاعیر (نه‌وزاد ره‌فعه‌ت).

٤- به‌ڕێز (حه‌نا عه‌بدولئه‌میر رۆفۆ).

٥-دكتۆر (سه‌نا شه‌علان).

٦-خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان بۆ هونه‌رمه‌ندای‌ شێوه‌كاری‌خانه‌قین.

٧-خه‌ڵاتی‌ رێزلێنان بۆ كه‌ناڵه‌ گه‌لی‌كوردستان‌و كوردسات، كه‌ رۆژانه‌ له‌هۆڵه‌كه‌دا ئاماده‌بوون.

  تا، سەبووری ...

شەریف فەلاح

بە باڵای شاخا تا قووڵایی دەشت،

گڕای گڕ دووری.

***

لە زەنوێری چیاوە تا قریوەی شار،

بڕای بڕ تاسە،

لێوڕێژ لە زڵەی زەمان،

لێوان لێو ترس.

***

لە لێوارەی بێ‌ ئوقرەیی پرسیاری رووت،

تا بێشەڵانی پیر

گوڕای گوڕ سەبووری.

***

حەسرەتی ماچی تەوێڵی

 نیشتمان و ئەم هەموو پاڕانەوە،

تا یەلدای دووریتان پڕین لە خۆزگە،

تا بن میچی ئاسمانی شاخ

دۆڵا و دۆڵ گورگ

***

هەرێمی رۆحی كوێستان و

كازیوەی تەزیوی، تەریكی تاریكی

پڕاوپڕ رووناكی

***

جەزبەی عەشقی مناڵی،

سێبەری یادێك و كوڵۆڵیی

خەونە ئەرخەوانییەكان،

تا بەرەبەیانی گەورەییمان

پەڕانپەڕ دار.

***

هێور بەوە

جادەكان پڕن

لە زایەڵەی سەفەر،

رێگاكان تژین لە حەیرانی

كیژێكی چاو سەقەری نامەبەر.

***

گوژمێك هات و

بادەی تاڵی ئەم خۆزگەیەش

نەگەیشتە لێوی وشكی

تاسەبار و پڕ سەبووریم.

20ی خەزەڵوەری 1390ی هەتاوی

وتوویژ لەگەڵ سدیق بابایی نووسەر و باسکار لەبارەی میژووی دیالکت و ئەدەبی گۆران (هەورامی)

بۆ خویندنەوە برۆنە ژمارە ١٧٤ی گۆڤاری رامان

www.raman-media.net

http://www.raman-media.net/174/r12.pdf

لەو سمینارە دا كە ماوەی دوو رۆژی خایاند چەندین وتار لە روانگەی جیاوازەوە لەبارەی شێعری نوێی كوردییەوە خوێندرانەوە و لەلایەن بەردەنگەكانیانەوە رای جیاواز هاتنە ئاراوە.

ئەو وتارانەی خوێندرانەوە بریتی بوون لە:

  ـ ئێوارەی چوارشەممە:

 ـ " تێۆریی خوێنەر و شێعریی نوێی كوردی"  ( كەیهان عەزیزی)

 ـ "سیما جیاوازەكانی شێعری پەشێو"  ( گوڵاڵە دروودیان)

 ـ "شێعری نوێی كوردی و جوگرافیای زاراوەكانی( جەمیل مورادی)

 ـ "لەمپەرەكانی بەردەم شێعری نوێی كوردی( سۆران كیانی)

ـ " بۆ شێعری جیاوازی كوردی خوێنەری كەمە؟"( ئەحمەد چاك)

ئەو وتارانە لە لایەن بەڕێزان (مەسعوود بینەندە، كامبیز كەریمی و حەمەی موەففەقی) یەوە شرۆڤە كران و رای جیاواز لەبارەیانەوە خرایە روو.

سەرلە بەیانیی رۆژیی پێنج شەممە لە دوو پانێلدا ئەم بابەتانە خوێندرانەوە:

 پانێلی یەكەم‌:

 ـ "نیشتنەوە لە شەپۆلانی واژەكاندا" (شنۆ رەحیمی)

ـ " شێعری نوێ.." ( سەردار محەمەدی)

 ـ "شێعری كوردی بەشێك یان ئاماژەیەك .." (سەلاحەدین محەمەدی)

ئەو وتارانە لە لایەن بەڕێزان (كەماڵ ئەمینی، سەعید نەجاڕی و جەمیل مورادی)یەوە هاتنە لێكۆڵینەوە و..

پانێلی دووهەم:

ـ "چەند یاداشتی بێمانا 4 ؛ كاركرد و گەمەكانی زمان" ( ساڵح سووزەنی)

 ـ "هەڵاتن لە سنووری پێوەرەكان و....." ( كەماڵ ئەمینی)

ـ "شێعریی نوێی كوردیی كەلهوڕی....  ( رەزا جەمشیدیی)

ـ "شێعری نوێ لە ئانتۆلۆژیی كوردیدا" ( عومەر محەمەدی)

بەڕێزان كامبیز كەریمی و عادڵ محەمەد پوور و سماییل عەزەمی) ئەو وتارانەیان خستەوە بەرباس و لێكۆڵینەوە و دوانیوەڕوی هەمان رۆژ  چوار وتاری دیكە خوێندرانەوە كە بریتی بوون لە:

ـ "ئانتۆلۆژی شێعری نوێی كوردیی

ـ "خوێندنەوەی ریالیستی لە ئەنجامی قوماری ئارمانج خوازییدا  ( جەلال شەفیعی)

ـ " دەوری خوێنەر و پێگەی خوێندنەوە لەسەر دەقی نوێ (عادڵ قادری)

ـ " ئەزموونی مودیرنیتە لە شێعریی نوێ كەلهوریدا( ئازەر وەلیزادە)

ئەم وتارانە لە لایەن بەرێزان،  كەیهان عەزیزیی، سەلاحەدین محەمەدی و ساڵح سووزەنی یەوە هاتنە رەخنەكاریی و دواتر پەیڤی لێژنەی هەڵبژاردنی وتارەكان لەلایەن( بەرێزان رەوف مەحموودپوور، موراد ئەعزەمی و كامبیز كەریمی) لە لایەن كامبیز كەریمی یەوە خوێندرایەوە.

جێگای ئاماژەیە بەڕای بەشدارانی یەكەمین سمیناری رەخنە و لێكدانەوەی شێعری هاوچەرخی كوردی لە مەریوان، هەرچەند ئێستا چالاكییە فەرهەنگی و ئەدەبی و رۆشنبیرییەكان لە كوردستانی ئێران بە ئەستەم و لەژێر زەخت و گوشار و سانسۆردا بەڕێوە دەچن، بەڵام بەشداریی گەرموگوڕی خەڵك و بەردەنگانی شێعر لەو سمینارە و بەتایبەت بەشداری وتاری بەپێز لەسەر زاراوەی كەلهوڕی جێگای خۆشحاڵی و دڵگەرمییە بۆ داهاتووی دەق و داهێنانی كوردی لە كورلادستانی ئێران.

 

 

پێشكەش بە شەریف فەلاح

 ب.ع ـ سنە

 

ئەگەر  ویستیان

شێعرەكانم

بە تاوانی دراوسێتی

 لەگەڵ باڵندەكانی دارستان

دەسبەسەر كەن

***

ئەگەر ویستیان

رستەەكانم

بە تاوانی دۆسایەتی

لەگەڵ هاژەی چەم و رووبار

بخنكێنن

 ***

ئەگەر ویستیان

وشەكانم قوڵبەست بكەن

لەبەر ئەوەی

لەگەڵ زایەڵەی دەنگی كوێستاندا

هاوپەیمانن،

دەربەست نایەم

***

یەكه یەكە

پیتەكانم دائەسپێرم

شوێن پێی بازەكانی كوێستان هەڵبكەن و

بگەن بە ئەو ناونیشانەی

زەریا بە گوێی

 دارستان و چەم و چیادا چرپاندی...

 

 

 

ئه فراسياب گرامی ـ ئالمان

"ئەگەر تۆزقاڵێك جێگام لەناو دڵتایە دەی دەمێ لە شادی پاڵ بنێ
لەم جیهانە دژوارەدا، هەناسەت تێكەڵی ژان بكە و
چیرۆكی من بنووسەوە.
"هاملێت، شكسپیر"

بەم توولە رێی پاییزەدا سەفەر ئەكەین
رێگای غوربەتی ئەم زەریایە ئەچێنین
من و
تۆ ... یار
لەگەڵ تۆ ئەگەمە كەناراوی ژیانەوە
تاوێك تەڕ ئەبمەوە وەك ئاو و ئەتكێمە نیشتمانی خۆزگەكانتەوە
... چەشنی بایەوانن جووتێ كۆتری سینەت
رامئەكێشێ بەرەو هەنگاوەكانی تاسەت
وەك گردئاوی وەیلانم
تەنیا تۆ ئەتوانی مەند و هێمن بمهێنیتەوە بۆ بەندەری جوانیم ‌و
بمكەیتە شاسواری قەڵای ئەوین
تاوێك گەرمم وەك پشكۆی گڕكان‌و
تاوێك شەونماوی وەك كیژی سپێدەی بەربەیان
لەم ئاران و زۆزانەدا
گیان ئەبێتە پۆلێ مەلی غوربەتی‌و
دڵ نزگەرە بە بەختی ئەكا
پاییز نیشتمانێكە لە من
ئاسۆ كارێزێكە تینووە
تۆ ئەتوانی لەگەڵ یەكەم بارانی نارنج
شەتڵمكەی لە كێڵگەی بەخت
بمكەیتە كۆرپەیەكی رێحانە‌و
رامژێنی بە تریفەی ناز و
ژیرم كەیتەوە بە ماچ
یار ...بۆ ئەوەی باڵا بكەم *

ادامه مطلب...

بانگه‌وازی سمیناری ره‌خنه‌ و لێکدانه‌وه‌ی شیعری نوێی کوردی

رێکخراوه‌ی فه‌رهه‌نگی ـ ئه‌ده‌بیی مه‌ریوان به‌ هاوکاریی ئیداره‌ی فه‌رهه‌نگ و ئیرشادی ئیسلامیی مه‌ریوان و به‌ پشتیوانیی ئیداره‌ی کوللی فه‌رهه‌نگ و ئیرشادی ئیسلامی کوردستان سمینارێکی ۲ رۆژه‌ به‌ ناوی ره‌خنه‌ و لێکدانه‌وه‌ی شیعری نوێی کوردی به‌ڕێوه‌ ئه‌بات. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ داوا له‌ هه‌موو شاعیران، نووسه‌ران، ره‌خنه‌گرانی ئه‌ده‌بی و لێکۆڵه‌ران ئه‌که‌ین وتاره‌کانی خۆیان، به‌ پێی ته‌وه‌ره‌ دیاریکراوه‌کان، بنێرن بۆ لیژنه‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری سمینار.

ته‌وه‌ر‌ی باسه‌کان:

*خه‌سارناسیی شیعری نوێی کوردی

*به‌ستانداردکردنی دا‌هێنان له‌ شێعری نوێی کوردیدا؛ ته‌نگژه‌ یا ده‌رفه‌ت؟

*ده‌وری خوێنه‌ر و پێگه‌ی خوێندنه‌وه‌ له‌سه‌ر ده‌قی نوێ

*شوناسی ئاکاری له‌ شیعری نوێی کوردیدا

*ئه‌زموونی مودێڕنیته‌ له‌ شیعری نوێی کوردیدا

*نیهیلیسم و ته‌نگژه‌ی واتا له‌ شیعری نوێی کوردیدا.

*ئانتۆلۆژی له‌ شیعری نوێی کوردیدا.

*ڕه‌نگدانه‌وه‌ و کاریگه‌ریی کۆمه‌ڵگا و فه‌رهه‌نگ له‌ شیعری نوێی کوردیدا

*ململانێی به‌ده‌روه‌ستبوون و سه‌ربه‌خۆیی (خود آیینی) له‌ شیعری نوێی کوردیدا.

*شیعری نوێی کوردی و جوگرافیای زاراوه‌کانی.

*پێوه‌ندیی نێوان شیعری نوێی کوردی و هونه‌ری واتاخواز .

*پێگه‌ی حیجاب و عیفاف له‌ شێعری نوێی کوردیدا.

*ده‌وری شێعری کوردی له‌ به‌ربه‌ره‌کانێ له‌گه‌ڵ خه‌ساره‌ کۆمه‌ڵایه‌تیيه‌کان وه‌کوو قاچاخی شتومه‌ک و دراو و خووگرتن به‌ ماده ‌هۆشبه‌ره‌کان .

‌چۆنةتیی به‌ڕێ کردنی وتاره‌کان:

*وتاره‌کان به‌ تایپ کراوی له‌سه‌ر یه‌ک رووبه‌ری لاپه‌ڕه‌ی A4و له‌گه‌ڵ فایلی وۆرده‌که‌یدا( (word 2007 )بنێرن بۆ ناونیشانی نووسیگه‌ی سمینار .

*بابه‌ته‌کان له‌ ۱۲لاپه‌ڕه‌ی ۴۰۰ وشه‌ییدا بنێردرێن. زۆرترین کاتی دیاریکراو بۆ خوێندنه‌وه‌ هه‌ر وتارێک ۲۰خوله‌که‌.

*وتاره‌کان به‌ هه‌ر دوو زمانی کوردی و فارسى وه‌رئه‌گیردرێت.

*کورته‌ی وتاره‌کان(که‌متر له‌۵۰۰وشه‌)به‌هه‌ر دوو شێوازی چاپکراو و فایلی (2007word ) له‌گه‌ڵ وتاره‌که‌دا بنێردرێت.

*ناونیشانی خاوه‌نی به‌رهه‌مه‌که‌ : ناو و ناسناو، پله‌ی خوێندن، ناونیشانی پۆستی، ژماره‌ی ته‌له‌فۆن(موبایل شیاوتره‌) و ئیمه‌یل له‌ لاپه ڕه‌یه‌کی جیاوازدا له‌گه‌ڵ وتاره‌که‌دا بنێردرێت.

*دووایین ده‌رفه‌ت بۆ ناردنی وتار۵/۷/۱۳۹۰

*سمیناری ڕه‌خنه‌ و لێکدانه‌وه‌ی شیعری نوێی کوردی ، ڕۆژانی ۲۴و۲۵ی ڕه‌زبه‌ری ۱۳۹۰،له‌ هۆڵی گشتیی موجته‌مه‌عی فه‌رهه‌نگی هونه‌ریی مه‌ریواندا به‌ڕێوه‌ ئه‌چێت.

*له ‌کۆتای سمیناره‌که‌دا نووسه‌ری وتاره‌ هه‌ڵبژێردراوه‌کان خه‌ڵات ئه‌کرێن.

*وتاره‌ نێردراوه‌کان ناگه‌ڕێندرێنه‌وه‌.

نووسینگه‌ی سمینار

کوردستان، مه‌ریوان: موجته‌مه‌عی فه‌رهه‌نگی ـ هونه‌ری، نووسینگه‌ی رێکخراوه‌ی فه‌رهه‌نگی ـ ئه‌ده‌بیی مه‌ریوان.

په‌یوه‌ندی : ۰۹۱۸۳۸۴۰۳۵۰ ۰۹۱۸۵۲۱۸۴۱۹ ۰۸۷۵۳۳۰۱۱۵۴

فاکس: ۰۸۷۵۳۳۰۱۱۵۵

وێبلاگی سمینار: rezber25.blogfa.com

ئیمه‌یل: rezber25@gmail. com

 

 

سازدانی: شەریف فەلاح

١ ـ خه‌ون و خولیا، خه‌یاڵ و دیالۆگه‌كان له‌م رۆمانه‌دا(رۆمانی ساڵەکانی خەون) زیاتر تاكه‌كه‌سین و زیاتر كاراكتیره‌كان له‌ته‌ك خه‌ون و رابردوو و ئێستای‌ خۆیان ده‌په‌یڤن بۆ ئه‌م شێوازه‌ت هه‌ڵبژاردووه‌؟

ـ بە رای من ئەمە تایبەتمەندیی هەر دەورانێکە کە هەڵگری گۆڕانێکی گەورەیە. ئەگەرچی خەونی رابردوو و نۆستالۆژیا تایبەتمەندییەکی سەرەکیی ئینسانەکانە و تەنیا وەک دیاردەیەکی دەرەکی پێناسە ناکرێ، بەڵام لە کاتی گۆڕانە بنەڕەتی و سەرەکی و دژوارەکاندا ئەم تایبەتمەندییە چڕتر و خەستتر دەبێتەوە. لەم رۆمانەدا من هەوڵ دەدەم کە بە جۆرێک کۆمەڵگای ئێران لە دەیەی هەفتای زاییندا وێنا بکەم کە تێێدا هێشتا کۆمەڵگا خەریکی گواستنەوەی خۆی لە ترادیسیون واتە سوننەت بەرەو مۆدێڕنیسم بوو. لە وەها قۆناغ و پرۆسەیەکدا هەموو تان و پۆکانی کۆمەڵگا دێتە لەرزین و جوڵە و، تەواوی ئەو شتانەی کە رۆژێک پێمان وابوون ئەبەدی و ئەزەلین، دەکەونە بەر باهۆزی گۆڕان. هەڵبەت سریمەکانی ئەم گۆڕانەم لە شارێکی بچووکی مەرزیدا هێناوەتە بەر باس، واتە لە کۆمەڵگایەکی پەراوێزدا، بەڵام لە هەمان کاتدا دەبێ بڵێم کە کۆمەڵگای پەراوێزیش، خۆی بەشێکە لە راستییەکان و لە رەوتەکە، هەربۆیە دەکرێ دەرخەری بەشێکی گرنگ لە رووداوەکان و چۆنیەتی کارتێکەرییان لە سەر ژیان و هەست و نەستی مرۆڤەکانی کۆمەڵگای پەراوێزەوە بێت.

وەک لە پرسیارەکەتدا دەردەکەوێ، لە وەها دۆخێکدا زۆربەی ئینسانەکان لە گەڵ ئەوەی کە دەرفەتی گۆڕان و خەون لە ژیانیاندا دروست دەبێ، لە هەمان کاتدا دەکەونە خەون بینین بە رابردووەوەو دۆخی نۆستالۆژیا دەیانبا. واتە قۆناغە گەورە و مەزنەکان لە خۆیاندا هەڵگری پارادۆکسن. مرۆڤەکان تێیدا لە هەوڵی گەیشتن بە رۆژە نادیارەکانن، بەڵام لە هەمان کاتدا بەردەوام ئەفسووسی رابردوو دەخۆن!

 

٢ـ ره‌گی‌ گوتاری‌ مێژوویی‌ و نوستالۆژیا سه‌راپای‌ ئه‌م رۆمانه‌ی‌ داگرتووه‌ و توخمی‌ زاڵه‌، به‌ڕای‌ جه‌نابت پێوه‌ندیی‌ نێوان مێژوو و رۆمان چۆنه‌، هه‌ردوو بابه‌ته‌كه‌ هه‌ڵگری‌ ره‌هه‌ندی‌ گێڕانه‌وه‌ن، به‌ڵام هه‌ركام به‌ له‌ونێك؟

ـ وەک دەزانین لە پۆلین کردنی رۆماندا، دەستەواژەیەک هەیە بەناوی رۆمانی مێژوویی و نووسەری ناوداری جیهانیش لەم بوارەدا کاریان کردووە. بۆ وێنە وەک تۆلستۆی و شۆلۆخۆف.

مێژوو دەتوانێ بابەتێک بێت بۆ رۆمان، بەڵام ئەمە بەو مانایە نیە کە رۆمان مێژووە، یان مێژوو رۆمانە. بە رای من خاڵێکی گرنگ رۆمان و مێژوو لە یەک جیادەکەنەوە. ئەویش ئەوەیە کە مێژوو لە سەر واقعی روودراو و لە مەڕ هێڵە گشتییەکان دەدوێ، لە حاڵێکدا رۆمان لە سەر خەیاڵ و لە سەر تاک پێدادەگرێ. لە رۆماندا هێڵە گشتییەکان لە تاکەوە گوزەر دەکەن، ئەویش لە بەرگی فەنتازیادا. لە هەمان کاتدا رۆماننووس دەتوانێ هەندێک رووداوی مێژوویی تێهەڵکێشی بەرهەمەکەی بکا، بەڵام رووداوە مێژوویەکە لەم حاڵەتەدا وەها لە گەڵ فەزای فەنتازیانەی بەرهەم تێهەڵکێش دەبێ کە ئیدی رواڵەتی مێژوویانەی خۆی تا ئاستێکی زۆر لە دەست دەدا. رۆمانی "شەڕ و ئاشتی" ی تۆلستۆی چیدی تەنیا مێژوو نیە. دەزانی، دەتوانین بڵێین کە دەقی مێژوویی وەکوو سەیرکردنی وێنەیەک وایە و دەقی رۆمان سەیرکردنی هەمان وێنەیە، بەڵام بەو جیاوازییەوە کە وێنەکە زیندووە. بۆ وێنە ئەگەر وێنەکە وێنەی کۆمەڵێک سەرباز بێت لە کاتی هەنگاو هەڵێنان بەرەو مەیدانی شەڕ، ئەوا لە فۆڕمە زیندووەکەیدا تۆ هەم گوێت لە هەناسەی سەربازەکانە  وهەم گوێت لە دەنگی پێ و دەنگی تۆپەکان و لە هەمان کاتدا ئاگات لەو خەونانەیە کە لە مێشک و زەینیاندا دێن و دەچن. 

٣ـ كه‌سایه‌تیی‌ ره‌سووڵ باڵابه‌رز، سیماو قه‌ڵافه‌تی‌ به‌ هه‌یبه‌ته‌، به‌ڵام هێوری‌، ترس و شه‌رمێونی‌ و ترسێك له‌ ناخیدا هه‌یه‌، بۆ ئه‌م جیاوازییه‌، پارادۆكس له‌ كه‌سایه‌تی‌، خولیا و خه‌ونه‌كانی‌ و هه‌ڵسووكه‌وتیدا ده‌بینرێ‌ له‌به‌رچی‌؟

ـ کەسایەتی رەسوڵیش بۆ خۆی وەک خودی رەوتەکە پارادۆکسێکە. "ئولریک بێک" لە تیۆری خۆیدا سەبارەت بە جیهانی بوون و ئەندیویدوالیسم لە دەستەواژە دژ بەیەکەکان بۆ تەوسیفی ئەو جیهانە نوێیە کەڵک وەردەگرێ. رەسوڵ باڵابەرز خۆی لە خۆیدا هەڵگری ئەم پارادۆکسەیە. کەسایەتییەک کە بەرەوام خەون بە داهاتووەوە دەبینێ، بەڵام لە هەمان کاتدا رابردوو بەردەوام لە گەڵیدایە. مەرگی باوەگەورەی وەها کارتێکەرییەکی لەودا بەجێ هێشتووە کە بۆ دەربازبوون بەس بیر لە داهاتوو دەکاتەوە. داهاتوویەک کە چیدی تێیدا دەرفەت بۆ وەها مەرگ گەلێک نەبێت. بەڵام خودی کارەساتی مەرگەکە ئەوەندە تۆخە کە هیچ داهاتوویەک ناتوانی بێشارێتەوە.

جگە لەوە لە بیرمان نەچێ کە رەسوڵ بە هۆی هەموو ئەو رووداوانەی کە پێی وایە دژی داهاتوون و لە لایەن خودی حوکومەتەوە رەچاو دەکرێن، لەناخی خۆیدا دوچاری دڕدۆنگییەکی لاوازە. ئەو وەک هەر کەسایەتییەکی مۆدێڕنیستی لای ئێمە چاوی لە ئاست سریمە نەگەتیڤەکانی مۆدێڕنیسم قونجاوە.، بەلام بە هۆی رووداوە تاڵەکانی ژیانەوە بەرەبەرە هەستیان پێدەکا. هەروەها رەنگە هەستی تەنیایی بێت. من پێم وایە هەر مۆدیڕنیستێک کە لە کۆمەڵگایەکی بچووک و سوننەتی و ترادیسیۆنیدا بژی، دوچاری ئەم هێوری و ترس و ئیحتیاتە دەبێ. هەڵبەت بە بێ ئەوەی کە ئەمە بە ناچار بە مانای دەست بەردان لە خەونەکانی بێت.

٤ ـ پێوه‌ندی‌ و جیاوازیی‌ نێوان كولتوور و نه‌وه‌كان، سێ‌ نه‌وه‌ له‌ سێ‌ سه‌رده‌می‌ جیاوازدا ده‌رده‌كه‌ون و هه‌ركام به‌ خه‌ون و خولیایه‌كه‌وه‌ له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كدا و ئه‌ویش له‌ناو شارێك و كولتووریكی‌ جیاوازدا، كه‌سایه‌تی‌ و كاراكتێری‌ ره‌سووڵ باڵا به‌رز له‌م نێوه‌دا بۆ به‌و چه‌شنه‌یه‌ و هه‌وڵ بۆ به‌جی‌ گه‌یاندنی‌ هیچكام له‌ خه‌ونه‌كانی‌ نادات و ته‌نیا بۆ رابردوو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟

ـ رەسوڵ هەوڵ دەدا، بەڵام هەوڵەکانی لە جۆرێکی ترن. بۆ وێنە قات لەبەردەکا، رۆژنامە دەخوێنێتەوە، دەچێ بۆ سینەما و یەکەم کەسە تەلەفزیۆن دەکڕێ. واتە جۆری هەوڵدانی ئەو زۆرتر کەرەسەییانەیە. گەڕانەوەی رەسوڵ بۆ رابردوو تەنیا گەڕانەوەیەک نیە بۆ باوەگەورەی، بەڵکوو گەڕانەوەیە بۆ رەزاشا وەک سیمبولێک. هەروەها ئەو نموونەیەکە لە جۆری ئینسانی شەرقی کە مۆدیرنیزمەکەیشی بە نۆستالۆژیاوە گرێ دراوە. لای مۆدێرنیستی رۆژهەڵاتی چونکە زەینییەتی سوننەتی هێشتا بەهێزە، کەواتە جۆری پەیوەندی گرتنیشی لە گەڵ مۆدێڕنیزم تا رادەیەکی فراوان لە ژێر کاریگەریی ترادیسیۆندایە. "ئولریک بێک" دەڵێ قۆناغی یەکەمی مودێڕنیسم زۆرتر لە ژێر کاریگەریی سوننەتدایە، واتە ئەمە بۆ کۆمەڵگا رۆژئاواییەکانیش دەخوا، بەڵام رەنگە لای ئێمە زۆر بەهێزتر بێت. بێ هۆ نیە کە لە مێژووی ئێمەدا جاری وایە شۆڕشی ترادیسیۆنی بەسەر مۆدێڕنیزمدا سەردەکەوێ. 

٥ ـ بۆچی‌ ره‌سووڵ باڵا به‌رز بۆ چاره‌سه‌ریی‌ هه‌ر گرفتێك به‌ پیری‌ مێژووه‌ ده‌چێت و سه‌ره‌ داوه‌كه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌ رابردووه‌، باكگراوه‌ندی‌ سه‌ره‌كیی‌ فیكر و بیری‌ ره‌سووڵ بۆ سه‌رده‌می‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ره‌زا شا و سیاسه‌تی‌ مۆدێڕنیزاسیۆن و یه‌كده‌ست كردنی‌ كولتووره‌كان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆچی‌؟

ـ پێم وابێت بە جۆرێک لە سەرەوە وەڵامی ئەم پرسیارەم دابێتەوە. بەلام دەکرێ هۆکارێکی تریش لە ئارادا بێت، ئەویش هۆکاری سیاسیە. رەسوڵ باڵابەرز لە دۆخی هەنووکەیی رازی نیە. دەزانی، جۆری مۆدێرنیزمی پەهلەوی لە ناوخۆیشیاندا ناڕەزایەتی زۆری لێ کەوتەوە.

رەسوڵ باڵابەرز ئەوەندەی سەرقاڵی دابین کردنی هێمنی و ئاسایش لە وڵاتدایە، سەرقاڵی لایەنەکانی دیکەی ژیان نیە. لە راستیدا ئەو نموونەی تیپیکی مودێڕنیستێکی پەهلەویانەیە کە لایەنە سیاسییەکانی مۆدێرنیتەی لا گرنگ نیە. هەر ئەمەش بوو کە مۆدێرنیسمی پەهلەوی بەرەو هەڵدێر برد.

٦ جیاوازییه‌كانی‌ ژیان، ده‌وڵه‌مه‌ندی‌ و هه‌ژاری‌، سه‌رقاڵیی‌ بنه‌ماڵه‌و كه‌سه‌كان له‌م رۆمانه‌دا سه‌یره‌ و خێرا ده‌رده‌كه‌ون و ئاڵوگۆڕ و سه‌رهه‌ڵدانی‌ دیارده‌ نوێیه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگا زه‌ق و به‌رچاون، بۆچی‌ ئه‌م ره‌مز و سیمبۆلانه‌ خێرا ده‌ركه‌وتوون و هێندێ‌ رووداو له‌م رۆمانه‌دا زۆوو ده‌گۆڕدرێن و هه‌ست ده‌كه‌ی‌ به‌سه‌ریاندا باز دراوه‌؟

ـ رێک وەک خێرایی جۆری ئەو مودێڕنیزمەی کە ئەو ساڵانە دەرکەوت. پێت وانیە ئەو ساڵانەش وەها بوون. من زۆر جار لە گەل هەندێ کەس سەبارەت بەو ساڵانە قسەم کردووە. هەموو شتێک زۆر خێرا دێتەوە بەرچاویان. یان با نموونەیەکی دیکە بێنینەوە. حەتمەن چێشتی مجێوری هەژارت خوێندووەتەوە. ئەو باسی کەشفی حیجاب واتە لابردنی بە زۆرەملیانەی رووبەند و چارشێو لە سەردەمی رەزاشادا دەکا. هەژار دەگێڕێتەوە لە گەڵ مەلایەک و چەند فەقێیەک دەچێ بۆ شار، کتوپڕ لەوێ بە تووش ئەو پۆلیسانەوە دەبێ کە دەیانەوێ بە زۆر شەبقەیان بۆ لەسەر بکەن (رەنگە لێرەدا نەمتوانیبێ وردەکاریی رووداوەکە وەک خۆی بگێڕمەوە). تۆیش ئەم خێراییەت پێ سەیر نیە؟

٧ـ كه‌سایه‌تییه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ ناو ئه‌م رۆمانه‌ وه‌ك عه‌لی‌ سه‌یزاده‌ و خه‌ون و خولیاكانی‌، باوكی‌ و دراوسێیه‌كانی‌ دیكه‌ ده‌بڕی‌ كامه‌ توێژی‌ كۆمه‌ڵگای‌ كورده‌وارین، بۆچی‌ له‌ كۆتاییه‌كانی‌ رۆمانه‌كه‌دا ده‌وریان كه‌م ده‌بێته‌وه‌؟

ـ ئەمانە خەڵکی ئاسایین. ئەوانەی وا وەک ژیان لە رابردوودان، بەڵام بەرەبەرە دەکەونە بەر هێرشی گۆڕانکارییەکان. ئەو گۆڕانکارییانەی کە تەنیا بە تەلەفزیۆنەوە پێناسە ناکرێن، بەڵکوو کوشتن و مردنی کارەساتاویی سەگەکانیش لایەنێکی دیکەی مەسەلەکەن.

لەم رۆمانەدا ئەوەندەی تەرکیز لەسەر رەوتەکەیە، رەنگە ئەوەندە تەرکیز لە سەر هەموو کەسایەتییەکان نەبێ. ئەوە رووداوێکی گەورەیە کە دوواتر و لە کۆتایی رۆمانەکەدا هەموویان کۆدەکاتەوە و ئاراستەی ژیانیان دیاری دەکا. ون کردنی ئەوان لە رووداوێکی گەورەدا، دەوری ئەوان لە دووای رۆمانەکەش نیشان دەدا! 

 

٨ـ قه‌ده‌ر، رێكه‌وت، چاره‌نووس له‌ خه‌یاڵی‌ هێندێك له‌ كاراكتێره‌كاندا رۆڵ ده‌بینن، تكایه‌ زیاتر له‌سه‌ر ئه‌م مۆتڤانه‌ باس بكه‌؟

ـ پێم وایە رێکەوت دەتوانی بەشێکی گرنگی ژیان بێت. رەنگە رێکەوت بە گشتی رێکەوت نەبێ و لە راستیدا لە یاسا بەهرەمەند بێت، بەڵام بەهەرحاڵ هەندێ کەس باوەڕیان بە رێکەوت هەیە.

نموونەیەکی رێکەوت لەم رۆمانەدا چارەنووسی باوەگەورەی رەسوڵ باڵابەرزە. کتوپڕ رۆژێک، یان شەوێک چەند کەس دێن و یەخەت دەگرن و ئیدی ئەمە هەموو ژیانی تۆ دەگۆڕێ. بۆ ئەم کەسە ئەمە دەتوانێ قەدەر و رێکەوت بێت. بەڵام رەنگە لە پانتاییەکی فراوانتردا لە یاسایەک بەهرەمەند بێت. یاسایەکەش لەوێدایە کە ئەوە چەند کەسی فەقیر و هەژارن کە یەخەی دەوڵەمەندێک دەگرن. کە ئەم یاسایەش هەمان یاسای کۆمەڵناسیانەی ململانێی هەژاری و دەوڵەمەندییە، کە لێرەدا لەم فۆڕمەیدا خۆی دەنوێنێتەوە.

زەینی مۆدێڕنیستیانەی خاو و نە چەندان بزۆزی رەسوڵ باڵابەرز ئەم دیاردەیە ناتوانێ بخوێنێتەوە و تەنیا لە روانگەی نەفرەتەوە پەیوەندیی لە گەڵ بەرقەراردەکا. ئەمە تراژیدیای مودێڕنیستەکانی ئەو سەردەمەی ئێمەن.

٩ ـ پێوه‌ندیی‌ نێوان حه‌وزی‌ حه‌وشه‌ی‌ ماڵی‌ ره‌سووڵ و قورئانه‌كه‌ی‌ ده‌ستی‌ باوكی‌ و ئاڵۆگۆڕه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ و شوبهاندنیان به‌ دیارده‌ی‌ گه‌وره‌تر چین و بۆ هێنده‌ دووپات بوونه‌ته‌وه‌؟

ـ ئەم حەوزە بچووکە رەنگە هێمایەک بێت یاخود سیمبولێک بۆ جۆری مودێڕنیسمی رەسوڵ باڵابەرز، ...بچووک و نزم. بەڵام لە هەمان کاتدا گرنگ بۆ کەسەکە. باوکی رەسوڵ باڵابەرزیش حەزی بەم حەوزەیە، چونکە بچووکە و  دەستەمۆ! باوکی رەسوڵ باڵابەرز حەزی بە هێمنی و ئارامشە. حەوزەکەش دەتوانێ بیداتێ. حەوزەکە ئاوێکە قەت شەپۆلی گەورەی لێ بەرهەم نایەت.

 

١١ ـ شوێنی‌ ئه‌م رۆمانه‌ شاری‌ سه‌ر سنووری‌ بانه‌یه‌، به‌لام كه‌متر كولتوور و تایبه‌ته‌مه‌ندییه‌كانی‌ كورده‌واری‌ تێدا به‌رجه‌سته‌ ده‌بنه‌وه‌ و زۆر به‌ستراونه‌ته‌وه‌ به‌ شوێنه‌ گه‌وره‌كانه‌وه‌، باس كردنی‌ دیارده‌ی‌ شارنشینی‌ و ژیانی‌ برۆكراسی‌ و ئاڵۆگۆڕه‌ خێراكان كه‌ ده‌ور ده‌بینن، ئاخۆ له‌ سه‌رده‌مه‌دا كه‌ رووداوه‌كانی‌ رۆمانه‌كه‌ رووی‌ داوه‌ توخمه‌كانی‌ هه‌بوون یان نا؟

ـ دەتوانین بڵێین کە توخمەکانی هەبوون. دەیەی هەفتای زایینی سەردەمی منداڵیی و مێرمنداڵیی منە. ئیدارەکان، رۆژنامە، سینەما و هاتنی بیرو باوەڕە سیاسییەکان بە هۆی جم و جۆڵەکانی ناو شارە گەورەکانەوە هەبوون. من نازانم مەبەستی تۆ لە کلتوور و تایبەتمەندییەکانی کوردەواری چین، چونکە هەر ئیستاکە ئەم دیاردانەی کە ناوم لێ هێنان بوونەتە بەشێک لە کلتوور و تایبەتمەندییەکانی کوردەواری. رەنگە مەبەستی تۆ تایبەتمەندییەکانی ئەو سەردەمە واتە پێش هاتنی ئەم دیاردانە بووە. دەبێ بڵێم کە ئەمانەش لە رۆمانەکەی مندا حوزوریان هەیە.

 

تێبینی:

ـ ئەم وتووێژە لە هەناری ژمارە 66 دا بڵاو کراوەتەوە.

 

بانگه‌وازی ئه‌نستیتۆی خانی بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی گۆڤارێکی ئه‌ده‌بی

ئه‌دیبان و خامه‌به‌ده‌ستانی هێژا:

ئه‌نیستیتۆی کولتووری و هونه‌ريی ئه‌ندێشه‌ی ئه‌حمه‌دی خانی له‌ چوارچێوه‌ی پاراستن و گه‌شه‌پێدانی کولتوور و ئه‌ده‌بی کورديدا وه‌رزنامه‌یه‌کی تایبه‌ت به‌ ئه‌ده‌بیاتی کوردی بڵاو ده‌کاته‌وه‌. ئه‌م وه‌رزنامه‌ ئه‌ده‌بیه‌ که‌ به‌ هاوکاريی نووسه‌ران و شاعیرانی کوردستانی ئێران چاپ ده‌کرێت، ئه‌ده‌بیات و وێژه‌ی کوردی ده‌خاته‌ به‌ر باس و لێکۆڵینه‌وه‌‌. کۆمیته‌ی ئه‌ده‌بی و به‌شی چاپه‌مه‌نيی ئه‌نیستیتۆی خانی له‌ نوسه‌ران و دڵسۆزانی ئه‌ده‌بیاتی کوردی داوا ده‌کات بۆ به‌ڕێوه‌ بردنی ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ به‌ ناردنی بابه‌ت و نوسراوه‌ و پێشکه‌ش کردنی تێبینی و پێشنیار یارمه‌تيی ئه‌نیستیتۆی خانی بکه‌ن. 

ئیمێلی گۆڤار:  govari_xani@yahoo.com

ماڵپه‌ڕی خانی: www.xani-institute.com

ئیمێلی ماڵپه‌ڕی خانی:  info@e-xani.com

 

ئه‌وا دیسان، مه‌رگ حه‌قیقی‌ و راستترین رووداوی‌ ژین به‌رۆكی‌ قه‌ڵه‌مێكی‌ ده‌روه‌ست و شاعێر و هونه‌رمه‌ندێكی‌ نیشتمانپه‌روه‌ری‌ گرت و به‌ یه‌كجاری‌ ماڵاوایی‌ لێكردین.

شاعیر، هونه‌رمه‌ند و كه‌سایه‌تیی‌ شۆڕشگێڕ، ته‌وفیق مه‌حموودی‌ له‌ ته‌مةنی‌ 88 ساڵیدا ئه‌مڕۆ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ به‌عه‌ستی‌ شاری‌ سنه‌ به‌ هۆی‌ نه‌خۆشیی‌ دڵ كۆچی‌ دوایی‌ كرد و هه‌موو لایه‌كی‌ داخدار كرد.

ئۆستا ئه‌و شاعیر و هونه‌رمه‌نده‌ ده‌روه‌سته‌ بوو، كه‌ شێعر و نووسینه‌كانی‌ پڕن له‌ خه‌یاڵ و جوانی‌ و ئه‌وینی‌ نیشتمان و هاوار و راچه‌نینی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كه‌ كه‌ ته‌نا مافی‌ خۆی‌ ده‌وێ‌. ئه‌گه‌ر له‌ شیعره‌كانی‌ ئۆستا رامێنین به‌ جوانی‌ ده‌رده‌كه‌وێ‌ كه‌ ئۆستا به‌ خوێندنه‌وه‌ی‌ قووڵی‌ پاشخانی‌ رابردوو و ئه‌دیبان و شاعیرانی‌ كلاسیكی‌ شێعری‌ كوردی‌ توانیویه‌ نوێنه‌ری‌ راسته‌قینه‌ی‌ نه‌وه‌كانی‌ پێشوو بێت و ببێته‌ پردێكی‌ پته‌و و قایمی‌ نێوان قۆناغ و نه‌وه‌كان.

توانایی‌ به‌سه‌ر زمانی‌ كوردی‌ و زاراوه‌كانی‌ له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌ شێعری‌ ئۆستان. به‌ چه‌شنێك به‌ سێ‌ زاراوه‌ی‌ سۆرانی‌، هه‌ورامی‌ و كه‌لهوڕی‌ شێعری‌ داناوه‌. لایه‌نی‌ دیكه‌ی‌ ژیانی‌ ئۆستا لایه‌نی‌ خه‌بات و شۆڕشگێڕیه‌كه‌یه‌تی‌ كه‌ له‌م بواره‌شدا نموونه‌ی‌ هه‌ره‌ به‌رز و ده‌گمه‌نی‌ كه‌سایه‌تی‌ بووه‌ و لایه‌نی‌ هونه‌ریشی‌ هێنده‌ی‌ دیكه‌ ئه‌و مرۆڤه‌ ساكاره‌یان گه‌وره‌تر كردبوو، ئه‌مانه‌ هه‌موو وێكڕا ده‌ستان دابووه‌ ده‌ستی‌ یه‌كتر هه‌تا كه‌ساه‌تیی‌ به‌رز و نیشتمانپه‌روه‌ر و ئه‌یبی‌ ده‌روه‌ست كورد ته‌وفیق مه‌حموودی‌ پێك بێنن. هه‌رزاران سڵاو له‌ گان و رۆحی‌ به‌رزی‌ شاعیری‌ گه‌ل ئۆستا..

سه‌عات 11:30ی‌ سه‌ر له‌ به‌یانی‌ رۆژی‌ پێنج شه‌ممه‌، رێكه‌وتی‌ 3ی‌ پووشپه‌ڕی‌ 1390ی‌ هه‌تاوی‌، شاعیر و هونه‌رمه‌ند و كه‌سایه‌تیی‌ نیشتمانپه‌روه‌ر ته‌وفیق مه‌حموودی‌ ناسراو به‌ ( ئۆستا) به‌ هۆی‌ نه‌خۆشێی‌ دڵ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ به‌عسه‌تی‌ شاری‌ سنه‌ له‌ ته‌مه‌نی‌ 88 ساڵیدا دڵه‌ گه‌وه‌كه‌ی‌ له‌ لێدان كه‌وت و به‌ یه‌كجاری‌ ماڵاوایی‌ له‌ شێعر و هونه‌ر و نیشتمان كرد. 

                                                               

ادامه مطلب...

 شەریف فەلاح

بە درێژایی مێژوو زۆر نەتەوە هەبوون كە سەرەڕای پێشینە و كەونارایی پڕ لە شانازییان، بە هۆی جۆراوجۆری سیاسی و مێژووییەوە نەیانتوانیوە زمان و ئەدەبی خۆیان گەشە پێ‌ بدەن و لە ئەدەبی زارەكییەوە بیكەنە ئەدەبی نویسیاری، یان لانیكەم ئەدەبی زارەكیی خۆیان بپارێزن، هەر بەم هۆیەوە یان بە یەكجاری لەناو چوون و هیچ شوێنەوارێكیان لە مێژوودا نەماوەتەوە، یان فەرهەنگ و ئەدەبەكەیان لەناو فەرهەنگ و ئەدەبی نەتەوەكانی دیكەدا قاڵ بۆتەوە. لەم نێوەدا، نەتەوەی كوردیش وەكوو یەكێك لە كۆنترین و كەوناراترین نەتەوەی رۆژهەڵاتی، گەرچی هەموو كات كەوتۆتە بەر شاڵاوی داگیركاری و ژینۆسایدی فیزیكیی حكوومەتە باڵادەستەكانی وەكوو ( عیراق، توركیە، ئێران و سووریە )وە، بەڵام بەخۆشییەوە لە ماوەی مێژووی پڕ لە هەوراز و نشێوی خۆیدا نەكەوتۆتە بەر ژینۆساریدی فەرهەنگی و ئەدەبییەوە یان لانیكەم بەهۆی بوونی وزە و توانایی و كاراكتێرە بەهێزەكانی ئەم بوارەوە و لە سایەی خەبات و تێكۆشانی سیاسی و فەرهەنگیدا نەیهێشتووە سێبەری لەناوچوون و قاڵبوونەوە باڵ بەسەر ئەدەبی زارەكی ( فۆلكلۆر )دا بكێشێ‌، ئەم ئەدەبە خۆماڵی و رەسەنە كە هەوێن و ریشەی لە هەناوی فەرهەنگ و ژیار و داب و نەریتی نەتەوەی كورد دایە، درێژەی بە ژیانی خۆی داوە و بۆتە ئەستووندەكێكی قورس و قایم بۆ دەوار و خێوەتی زمان و ئەدەبی كوردی لە سەردەمە جیاوازەكان. كەوایە ئەدەبی زارەكی لە مێژووی ئەدەبی كوردیدا خاوەن پێگە و رۆڵێكی پڕ بەها و گرینگە.

ادامه مطلب...

یوونس قوربانیفه‌ر    

و: شه‌ریف فه‌لاح

 كۆمه‌ڵێك هۆكاری‌ جۆراوجۆر ده‌بنه‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ رابردوو بكه‌نه‌ مێژوو و هه‌ركامه‌یان به‌ جۆرێك له‌م پرۆسه‌یه‌دا رۆڵ ده‌گێڕن، ده‌سه‌ڵات، سووژه‌، رووداو و... به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ له‌م نێوه‌دا له‌ گۆڕینی‌ رابردوو به‌ مێژوو رۆڵی‌ سه‌ره‌كی‌ ده‌گێڕن، سه‌رچاوه‌كانی‌ ده‌سه‌ڵاتن. له‌ راستیدا ئه‌وه‌ سه‌رچاوه‌كانی‌ ده‌سه‌ڵاتن كه‌ ده‌نگی‌ رابردوو به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌ و رابردووی‌ مردوو ده‌كه‌نه‌وه‌ به‌ ده‌قی‌ زیندوو! سه‌رچاوه‌كانی‌ ده‌سه‌ڵات دیاریی‌ ده‌كه‌ن كه‌ چ شتێك مێژووه‌ و چ شتێك مێژوو نیه‌، چ شتێك ده‌بێ‌ بگێڕدرێته‌وه‌ و چ شتێك نابێ‌ بخرێته‌ چوارچێوه‌ی‌ گێڕانه‌وه‌وه‌. سه‌رچاوه‌كانی‌ ده‌سه‌ڵات سه‌رچاوه‌ی‌ پیرۆزی‌ به‌خشین، په‌راوێز خستن و نه‌فرینی‌ مێژوون، ئه‌وانن دیاریی‌ ده‌كه‌ن كه‌ كامه‌ كه‌سایه‌تی‌ ده‌بێ‌ رێز و حورمه‌تی‌ لێبگیرێ‌ و كامه‌ كه‌سایه‌تی‌ ده‌بێ‌ په‌راوێز، یان تووشی‌ نه‌فرینی‌ یه‌كجاره‌كی‌ بێت. 

ادامه مطلب...

رۆژهه‌ڵات تایمز- جه‌مال نه‌جاری؛ 29ی خاکەلێوەی 20711ی کوردی بەرامبەر بە ١٨ی ئابریلی ٢٠١١ی زایینی، ٢٥ ساڵ بە سەر کۆچی دوایی مامۆستا هێمن موکریانیدا تێپه‌ڕی، له‌ ماوه‌ی ئه‌م 25 ساڵه‌دا گه‌لی کورد تووشی چه‌ندین رووداوی جۆراوخۆر هات و هه‌موو ئه‌و رووداوانه‌ راسته‌وخۆ یان ناراسته‌خۆ کاریگه‌ری له‌سه‌ر ئه‌ده‌ب و زمان و کلتوور و داب و نه‌ریت و سیاسه‌ت و هتد ... دانا.
ئه‌ده‌بی کوردی به‌ هه‌موو ره‌هه‌نده‌کانییه‌وه‌ تووشی ئاڵ و گۆڕییه‌کی فراوان هات و ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی به‌ واتا به‌ربڵاوه‌کای جێی خۆی له‌ نێو ئه‌ده‌بی کوردیدا کرده‌وه‌، له‌ پاش ئه‌م 25 ساڵه‌ی که‌ به‌سه‌ر کۆچی دوایی مامۆستا هێمندا تێده‌په‌ڕێ، هێشتا له‌ نێو چینی ئه‌دیب و نووسه‌ری کورددا هێمن به‌ چاوی ریز و به‌ شاعیری نه‌ته‌وه‌ و به‌ شاعیرێک پێناسه‌ ده‌کرێ که‌ هه‌ستی جوانی ناسی و هه‌ستی نیشتیمانپه‌روه‌ری له‌ نێو ده‌قه‌ شیعرییه‌کانیدا ده‌بیندرێ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا گه‌لێک ره‌خنه‌ له‌سه‌ر ده‌قه‌ ئه‌ده‌بی و شیعرییه‌کانی هێمن نووسراوه‌ و قسه‌ و باسی له‌باره‌وه‌ کراوه‌.
نووسین و به‌رهه‌مه‌کانی هێمن موکریانی خۆیان له‌ کوێی مێژووی ئه‌ده‌بی کوردیدا ده‌بینه‌وه‌ و و جیاوازی هێمن له‌گه‌ڵ شاعیرانی سه‌رده‌می خۆی له‌ چیدا ده‌بینی؟
له‌م په‌یوه‌ندییه‌دا ڕای کۆمه‌ڵێک شاعیر و نووسه‌ری لاو وه‌رده‌گرین سه‌باره‌ت به‌ هێمن و به‌رهه‌مه‌کانی و کاریگه‌رییه‌کانی شیعری هێمن له‌سه‌ر شیعری ئێستا هه‌ڵده‌سه‌نگێنین.

ادامه مطلب...

ته‌قالا:

 دڵۆپه‌ ئاونگێك

 له‌سه‌ر ته‌رمی‌ گه‌ڵایه‌ك به‌ بێده‌نگی‌ 

باوه‌شی‌ كرده‌ جه‌سته‌ی‌ خاكا،

 ـ كێیه‌ له‌وێ‌ ویره‌ ویریه‌تی‌؟

 فواره‌یه‌ك خرۆشا و له‌ گه‌رووی‌ خڕی‌ خۆیدا 

زه‌مزه‌مه‌ی‌ ئاوی‌ پاشی‌.

 ـ كێیه‌ له‌وێ‌ گۆرانی‌ ده‌چڕێ‌؟

 هه‌ورێكی‌ گه‌ڕۆكی‌ تووڕه‌ به‌رده‌وام

 به‌ له‌نجه‌ و گۆرانییه‌وه‌ بارانی‌ ده‌باراند

 ـ كێیه‌ له‌وێ‌ هاوار ده‌كات؟

ادامه مطلب...

شه‌ریف فه‌لاح
 1 ـ
 به‌هار،
 ژنێكی‌ عاشقه‌ و
سه‌ری‌ به‌سه‌ر باسكمدا ده‌سوێ‌ و
 شێتانه‌ ده‌چریكێنێ‌
 2 ـ
 هاوین،
 ژنێكی‌ ره‌نگ ئه‌سمه‌ره‌ و
باوه‌ش بۆ ته‌نیاییه‌كانم
 ده‌كاته‌وه‌
 3 ـ
 پاییز،
 ژنێكی‌ نه‌جیبه‌
 كه‌ ئێواران به‌دیار چاوه‌ڕوانییه‌كانمه‌وه‌
 هه‌ڵده‌ترووشكێ‌
 4 ـ
 زستان،
ژنێكی‌ زگپڕه‌،
 ئاخۆ كچی‌ كه‌سكی‌ خه‌ونه‌كانی‌
له‌ كوێ‌
 به‌ دنیا دێنێ‌؟
 

 

براوه‌کانی خه‌ڵاتی به‌شی ئازادی‌ دووهه‌مین فێستیڤاڵی‌ شێعری‌ هاوچه‌رخی‌ كوردی‌ له‌ پیرانشار

امیق هه‌ورامی - هه‌ولێر

کاوان نه‌هایی - بانه‌

شێردڵ ئێڵ‌پوور - كرماشان

ڕۆژ هه‌ڵه‌بجه‌یی‌ – سلێمانی

سمایل عه‌زه‌می- دیوانده‌ره

فه‌وزیه‌ سوڵتان به‌گی - بۆکان

ڕاگه‌یێندراوی ده‌سته‌ی داوه‌ران - به‌شی تایبه‌تی‌ فێستیڤاڵی‌ هاوچه‌رخی‌ كردی‌ 
 

وه‌ناو خوا كه‌ ده‌هنده‌ و دلۆڤانه‌

و به‌ ناوی ئه‌وانه‌ی كه‌ هاوكاری دادارن له‌ به‌دی هاتنی جوانی و ڕاستی و داد دا

ئاماده‌بووانی به‌ڕێز:

ئه‌م فستیڤاڵه‌ شێعرییه‌ی كه‌ به‌ هیمه‌تی ئه‌نجومه‌نی ئه‌ده‌بیی چرا و هاوكاریی ئیداره‌ی فه‌رهه‌نگ و ئیرشادی ئیسلامی و هاوڕایی بێ چاوه‌نۆڕی چاكه‌خوازانی جوامێر له‌ شاره‌ كۆست كه‌وتووه‌كه‌ی خانێ (پیرانشار) و بۆ ڕێزگرتن له‌ شه‌هیدانی بۆمبارانه‌كه‌ی 17ی ڕه‌شه‌مه‌ی ڕه‌شه‌وه‌ پێك هات، دابه‌ش كرا بۆ سه‌ر دوو به‌شی "تایبه‌ت" و "ئازاد".

ئێمه‌ به‌ ناوی "ئه‌نجومه‌نی داوه‌ران"ی به‌شی تایبه‌ت دوای هه‌ڵسه‌نگاندن و پێداچوونه‌وه‌ی به‌شه‌ تایبه‌ته‌كه‌ی خۆمان بۆ خوێندنه‌وه‌ و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی خاوه‌ن به‌رهه‌مه‌كان ڕیزبه‌ندییه‌كمان پێشكه‌ش به‌ هه‌ڵسووڕێنه‌رانی فستڤاڵه‌كه‌ كرد، له‌پاشان بۆ هه‌ڵبژاردنی به‌رهه‌می سه‌ركه‌وتووتر وێڕای ڕاگۆڕینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ یه‌كتردا و ڕه‌چاوكردنی ئه‌و چه‌ند خاڵانه‌ی:

ئه‌لف: به‌ربژێركردنی چه‌ند به‌رهه‌م، كه‌ به‌ كۆد دراون به‌ ئێمه‌، له‌ لایه‌ن هه‌ر كه‌سێكه‌وه‌ و تاوتوێكردنی به‌رهه‌مه‌كان و ساخ بوونه‌وه‌مان له‌سه‌ر یه‌ك یان چه‌ند به‌رهه‌م به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ و له‌سه‌ر بنه‌مای ڕا و بۆچوونی هه‌ر كام له‌ داوه‌ره‌كان.

ب: له‌به‌ر چاو گرتنی ڕه‌هه‌ندی تایبه‌ت بوونی به‌رهه‌مه‌كه‌ و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی به‌شی تایبه‌ت.

ج: پێكانی مه‌به‌ستی تایبه‌ت به‌ به‌شی تایبه‌ت به‌ چه‌شنێكی هونه‌ریانه‌ و داڕشتن و ده‌ربڕینی ئه‌مڕۆییانه‌ی زمانی شێعری له‌لایه‌ن خاوه‌ن به‌رهه‌مه‌كه‌.

د: ئه‌وه‌ی ئێمه‌ هه‌ڵمان بژاردوون ڕای ئێمه‌یه‌ و به‌و مانایه‌ نییه‌ كه‌ به‌رهه‌مه‌ هه‌ڵنه‌بژێراوه‌كان له‌مانه‌ زۆر نزمتر بن.

لیژنه‌ی داوه‌رانی به‌شی تایبه‌ت ساخ بووینه‌وه‌ له‌سه‌ر:

1_ شاعیری شیعری "ئیمه‌یل" و "مردن" به‌ڕێز كاك سه‌عید نه‌جاڕی (ئاسۆ) وه‌ك خاوه‌ن به‌هره‌یه‌كی به‌توانا و وه‌ك یه‌كێ له‌ پێش سوارانی ڕه‌وتی شێعری ئێستامان له‌م به‌شه‌ی كوردستان ڕێزی تایبه‌ت و "ته‌ندیس"ی فستیڤاڵی پێشكه‌ش بكرێ.

2_ دوو شێعر وه‌ك نوێنه‌ری دوو شێوه‌زمانی باشووری و باكووری جوگرافیای زمانی كوردی، ڕێزی تایبه‌تیان لێ بگیرێ، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش:

ئه‌لف: شێعری "ئازیه‌تی گیومه‌ت" به‌ كۆدی 166 بۆ به‌شی باشوور،

بێ: شێعری "ئه‌فسانه‌یا ئه‌وینا بێ سنوور" به‌ كۆدی 156

هه‌ڵبژێردران.

3_ له‌ به‌شی په‌خشانه‌ ئه‌ده‌بییه‌كاندا وێڕای ڕێزگرتن له‌ نووسه‌رانی هه‌ر چوار به‌رهه‌مه‌كه‌، كۆدی 92مان وه‌ك به‌رهه‌می هه‌ره‌ باش هه‌ڵبژارد.

4_ پارچه‌ شێعری "تیتری شه‌هید له‌ سه‌ر جووتێك پۆتینی ڕه‌ش" به‌ كۆدی 81 به‌ پله‌ی یه‌كه‌می ئه‌م به‌شه‌ی فستیڤاڵ و

5_ پارچه‌ شێعری "ئێمه‌ كێین" به‌ كۆدی 175 به‌ پله‌ی دووهه‌می ئه‌م به‌شه‌ و

6_ پارچه‌ شێعری "چه‌ند تێبینیه‌كی فه‌لسه‌فی له‌سه‌ر نیشتمانێكی سیاسی" به‌ كۆدی 65 و پارچه‌ شێعری "هیچم وه‌بیر نه‌هاته‌وه‌" به‌ كۆدی 17 به‌ هاوبه‌شی به‌ پله‌ی سێهه‌می ئه‌م به‌شه‌ی فێستیڤاڵه‌كه‌ هه‌ڵبژێردران.

7_ له‌ لایه‌ن به‌ڕێوه‌به‌رانی فێستیڤاڵ خرایه‌ سه‌ر ئه‌ستۆمان ڕێز و سپاسی تایبه‌تی پێشكه‌ش بكه‌ین به‌ گشت ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی به‌ ناردنی وتار  فستیڤاڵه‌كه‌یان ده‌وڵه‌مه‌ندتر كرد، چ ئه‌وانه‌ی خوێندیانه‌وه‌ و چ ئه‌وانه‌ی وتاره‌كانیان نه‌خوێندرایه‌وه‌.

8_ له‌ لایه‌ن خۆمانه‌وه‌، وه‌ك ئه‌نجومه‌نی داوه‌رانی به‌شی تایبه‌ت هیوای سه‌ركه‌وتنی پتر و شایانتر بۆ هه‌موو به‌هره‌مه‌ندان ده‌خوازین، چ ئه‌وانه‌ی به‌رهه‌میان به‌خشی به‌م فێستیواڵه‌ و چ ئه‌وانه‌ی به‌ حزووری خۆیان ئێره‌یان ڕازانده‌وه‌.

له‌ كۆتاییدا سپاسی هه‌مووی ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌كه‌ین كه‌ بۆ پێك هاتن و به‌ڕێوه‌چوون و سه‌ركه‌وتنی ئه‌م فێستیڤاڵه‌ هیمه‌تیان كردووه‌ و كوێره‌وه‌رییان دیوه‌ و ڕازاندوویانه‌ته‌وه‌. ئاواته‌خوازین فستیڤاڵ و كارناواڵ و گردبوونه‌وه‌ی ده‌ باشتر و به‌پێزتر پێك بێن.

مریه‌م قازی، عه‌زیز نیعمه‌تی، عه‌لی قاسمی، محه‌مه‌د ئه‌حمه‌دی (ساماڵ)، خالید سوله‌یمانی ئازه‌ر (ئه‌ویندار)

20ی ڕه‌شه‌مه‌ی 1389ی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر به‌ 2710ی كوردی